بررسی و تحلیل نخستین مکاتبـات عارفان (مکتوبات ذوالنون مصری و جنید بغدادی)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه تبریز

2 عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز

چکیده

یکی از میراث‌های ماندگار عارفان و مشایخ تصوف، مکتوبات آنان است. مکتوبات؛ نامه‌هایی است که عارفان و صوفیان اغلب به قصد بیان تعالیم، اندرز و ارشاد به معاصران خود می‌نوشتند. این مکاتبات و گفتگوهای نوشتاری، درعین حال وسیله‌ای برای بیان پاره‌ای از رموز عرفانی، حقایق حکمی و معارف الهی بوده‌است. به بیان دیگر از دیرباز مکاتبه در بین صوفیه به مثابۀ وسیلة تعلیم و پرسش و پاسخ معمول بوده و مشایخ طریقت برای بیان اندیشه‌های خود از ساختار مکاتیب و نامه‌‌ها بهره می‌گرفتند. نامه‌های ذوالنون مصری و جنید بغدادی نخستین مکتوبات بازمانده از پیشگامان طریقت است. این مکاتبات در شمار منابع دست اولی است که بیانگر افکار و احوال این دو عارف نامی است.
این مقاله با روش توصیفی، تحلیلی به بیان و بررسی وجوه مختلف مکاتبات ذوالنون و جنید می‌پردازد. این نامه-های پراکنده که اغلب به زبان عربی است و دارای نثری صوفیانه و عباراتی در شرح رموز عرفانی و عقاید متصوفه، از لابه‌لای متون کهن و برخی نسخ خطی فراهم آمد.
هدف این نوشتار تحلیل شاخصه‌های ساختاری و محتوایی و واکاوی درون‌مایه‌های پنهان در نامه‌های این دو شخصیت برجستة تاریخ تصوف است.
از جمله نتایج حاصل از این پژوهش نیز؛ انتشار فهرستی نظام یافته از مکاتبات این دو عارف نامی و به دست دادن تحلیل و تصویری از ساختار و شکل، شیوة نوشتاری و ارکانِ مکاتبات (رکن صدر، متن و انجام)؛ نوع نامه-ها (اخوانی یا سلطانی)، چگونگی تبادل نامه‌ها (یک سویه یا چندسویه)، محتوا و کارکرد، دقایق و اشارات عرفانی نامه‌ها و راویان و مخاطبان آنهاست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Review and analysis of the first letters of mystics:Letters from Dhu al-Nun al-Mesri and Junaid al-Baghdadi

نویسندگان [English]

  • elaheh Rajabifar 1
  • bagher sadri niya 2
2 Faculty member of Tabriz University
چکیده [English]

One of the lasting legacies of mystics and Sufi elders is their letters.
Letters; These are letters that mystics often wrote to express the teachings, advice to their contemporaries. In this way, while communicating with their friends and followers, they answered their questions and doubts.
These written correspondences and conversations have also been a means of expressing some of the mystical mysteries, theological truths and divine teachings.
In other words, correspondence with friends and disciples has long been common among Sufis as a means of teaching, questioning, and answering, and the elders of the sect used the structure of letters and letters to express their thoughts.
This article seeks to analyze the structural and content characteristics of the surviving letters of the two pioneers of the path; The Dhu al-Nun Mesri and the mystics is Junaid Baghdadi And in addition to providing a systematic list of the correspondence of these two famous mystics, the purpose is to answer the following fundamental questions: What are the letters of Zulnon and Junaid in terms of structure and form? , Are these letters based on the tradition of classifying letters and the type of relationship between these two mystics and the audience, is it the Brotherhood or Soltani?, And based on the exchange, are the letters one-sided or multi-sided? What is the content and function of the letters of these two famous mystics? Who are the narrators and the audience of the letters and what classes of society do they belong to?.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Letters
  • correspondence
  • Mystical literature
  • Dhu al-Nun Mesri
  • Junaid Baghdadi