بررسی و تحلیل مهم‌ترین مطلوب‌های بشری در عبهرالعاشقین و شرح شطحیات با توجه به گزاره‌های انتزاعی و انضمامی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی و اجنماعی، دانشکاه مازندران، بابلسر، ایران.

2 عضو هیئت علمی

3 هیئت علمی

چکیده

مطلوب هر آن چیزی است که آدمی خواهان و طالب آن است. شناخت مطلوب‌های بشری به فرد کمک می‌کند تا به جای نزاع بر سر مطلوب‌های اجتماعی، فردی و جمعی به دنبال کسب مطلوب‌های اخلاقی و روان‌شناختی باشد تا زندگی معنا‌داری داشته و به مطلوب‌های ذاتی خود از جمله آرامش برسد. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی مهم‌ترین مطلوب‌های بشری از دیدگاه روزبهان بقلی با توجه به انتزاعی و انضمامی بودن گزاره‌ها پرداخته است. انتزاع و انضمام گزاره‌ها که همان درجۀ کلّیّت و جزئیّت آن‌هاست در گفتمان ادبی عرفانی حائز اهمیت است؛ خصوصاً از این نظر که آیا عرفا با کلی‌گویی‌های خود پیروانشان را بلاتکلیف ساخته‌اند یا با انضمامی کردن مطالب بر میزان قطعیت کلام خود افزوده و آن‌ها را در مسیری مشخص رهنمون کرده‌اند. روزبهان در عبهرالعاشقین با زبانی استعاری تجربیاتش را تصویرگری کرده و در شرح شطحیات، متنی واقع‌گرایانه برای تفسیر متونی فرا‌‌واقع‌گرایانه ارائه داده و هر دو متن را با انواع روش‌های توصیفی، انضمامی ساخته است. وی مجموع مطلوب‌های اجتماعی فردی و جمعی را مطلوب‌های بالغیری می‌داند که باید در خدمت کمال‌جویی و کسب مطلوب‌های اخلاقی مانند عشق‌ورزی قرار گیرند تا انسان را به مطلوب‌های ذاتی و روان‌شناختی مانند آرامش و معنایافتگی رهنمون سازند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Human Desires in Abhar al-Ashiqin and Sarh al-shathiyyat; An Analysis with Regard to Abstract and Concrete Propositions

نویسندگان [English]

  • Zohreh Fahami 1
  • Hasan por alashti 2
  • Maseod Rohani 2
  • Mosafa Gorji 3
1 Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities and Social Sciences, Mazandaran University, Babolsar, Iran.
2 Faculty Member
3 science Committee
چکیده [English]

Every human being has aspirations and desires that seeks them. Recognition of human desires helps the individual to seek moral and psychological desires instead of quarreling over social, individual, and collective desires in order to have a meaningful life and achieve his/her innate desires, including peace. This article uses a descriptive-analytical method to examine Rouzbahan Baghli's view on the most important human desires. The abstraction and concreteness of propositions that represent their individuality and universality are important in mystical literary discourse. The question is whether the mystics have confused their followers with their universal propositions or have increased the certainty of their words with concrete sentences and guided their followers in a certain direction. Roozbehan has presented his experiences in metaphorical language in Abhar al-Ashiqin, and in Sarh al-shathiyyat, he offers a realistic method for interpreting surrealistic subjects and writes both texts concretely using a variety of descriptive methods. According to him, individual and collective social desires should be for perfection and the acquisition of moral desires, such as loving, and lead man to intrinsic and spiritual desires such as peace and meaning.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Human desires
  • Abstract Propositions
  • Concrete Propositions
  • Abhar al-Ashiqin
  • Sarh al-shathiyyat
قرآن کریم
اسفندیار، محمود رضا و فاطمه سلیمانی کوشالی. 1389. «مفهوم عشق از دیدگاه روزبهان بقلی». پژوهشنامه ادیان. س4. ش7. صص 46 ـ 31.
آقا حسینی، حسین، سیّد علی اصغر میرباقری‌‌فرد و مریم نافلی. 1395. «بررسی تشبیهات حوزه‌ای عشق در عبهرالعاشقین روزبهان بقلی». ادب فارسی. س6. ش1. صص 76 ـ 57.
باقری خلیلی، علی ‌اکبر. 1388. «مبانی عیش و خوشدلی در غزلیات حافظ شیرازی». فصلنامة پژوهش‌های ادبی. س6. ش24. صص 34 ـ 9.
بقلی، روزبهان. 1383. عبهرالعاشقین. چ4. تهران: منوچهرى.
ــــــــــــ . 1394. شرح شطحیات. چ7. تهران: طهوری.
جیمز، ویلیام. 1393. تنوع تجربة دینی. ترجمة حسین کیانی. تهران: حکمت.
حاجی‌ آبادی، محمد. 1393. «از خود رهایی، بنیاد معرفتی حکیم نزاری قهستانی». مجموعه مقالات همایش ملی نقد و تحلیل زندگی، شعر و اندیشۀ حکیم نزاری قهستانی. ش1. صص 78 ـ 66.
خلیلی، علی اصغر و همکاران. 1386. «بررسی وتحلیل تصویر در شرح شطحیات روزبهان بقلی شیرازی». پژوهش‌های ادب عرفانی (گوهر گویا). س11. ش4. صص40 ـ 23.
خوشحال دستجردی، طاهره و راضیه حجتی‌‌زاده. 1390. «نقد و تحلیل پدیدار شناختی عرفان روزبهان با تاکید بر مبحث «تجلیات التباسی» در عبهرالعاشقین». دو فصلنامة علمی پژوهشی ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا. س3. ش5. صص25 ـ 1.
ستاری، جلال. 1366. حالات عشق مجنون. تهران: توس.
سلطانی، منظر و سعید پورعظیمی. 1393. «بیان‌ناپذیری تجربه عرفانی با نظر به آرای مولانا در باب «صورت» و «معنا»». فصلنامۀ ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. س10. ش34. صص 159-131.
صفا، ذبیح‌الله. 1366. تاریخ ادبیات در ایران. ج1. چ7. تهران: فردوس.
علیزمانی، عباس و غفوریان، مهدی. 1389. «مؤلفه‌های زندگی معنادار از دیدگاه جان کاتینگهام». پژوهش‌های فلسفی. ش17. صص32ـ7.
فتوحی، محمود و مریم علی‌‌نژاد. 1388. «بررسی رابطة تجربة عرفانی و زبان تصویری در عبهرالعاشقین». ادب پژوهی. س3. ش10. صص25 ـ 7.
مختاری، مسروره و همکاران. 1393. «رابطه بینامتنیّت میان سوانح‌العشّاق و عبهرالعاشقین». فصلنامۀ ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. س10. ش36. صص 316-285.
مطهری، مرتضی. 1376. حق و باطل به ضمیمه احیای تفکر اسلامی. چ 16. تهران: صدرا.
معالی، مهدی و علی‌اکبر عبدل ‌آبادی. 1398. «نسبت دین با معنای زندگی و آلام وجودی از نگاه ویلیام جیمز». فلسفه دین. س14. ش4. صص630 ـ 613.
ملکیان، مصطفی. 1398. زمین از دریچۀ آسمان. چ2. تهران: سروش مولانا.
ملکیان، مصطفی.1387. درس‌گفتارهایی در روش‌شناسی مطالعات مقایسه‌ای عرفان. چ1. تهران: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
موریس، جورج و دیگران.1372. آثار صوفیه در قرون وسطی به نثر فارسی. ترجمۀ امیره ضمیری. فرهنگ (ویژه ادبیات). ش14. صص246ـ 210.
ولف، دیوید. 1386. روان‌شناسی دین. ترجمۀ محمد دهقان. تهران: رشد.
 
English Sources
Eagleton, Terry. 2007. The Meaning of life: A very short introduction, oxford university press.
James, William. 1943. Essay on Faith and Morals” London: Longmans Green and Co.