تحلیل گفتمان انتقادی در حکایت «درآمدن حمزه در جنگ، بی‌زره» با تکیه بر نظریۀ نورمن فرکلاف

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه پیام نور واحد تهران جنوب

2 دانشیار زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه پیام نور واحد تهران جنوب

چکیده

تحلیل گفتمان انتقادی، مجموع گفتارها و کنش‌هایی است که به‌ وسیلۀ بازنمودهای ایدئولوژیک یک فرد یا گروه، با نگرشی انتقادی و تحلیلی به قلمروهای گوناگون اجتماعی، فرهنگی و دینی می‌پردازد. در این مقاله «حکایت درآمدن حمزه در جنگ، بدون زره» از دفتر سوم مثنوی معنوی با تکیه بر نظریة نورمن فرکلاف و در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین بررسی می‌شود. مقاله به روش توصیفی‌ ـ ‌تحلیلی فراهم شده و درصدد است به ساختار صوری و معنایی کلام راوی و مولد گفتمان دست یابد تا از این طریق میزان تسلط او به مخاطب و همچنین نوع تعامل گفتمانی در کنش‌های متقیدانه در قالب پند و موعظه معلوم شود. نتیجه قابل پیش‌بینی این است که مولوی با تکیه بر جمله‌های استوار و متأکد و استعانت از قرآن و آموزه‌های دینی و اخلاقی، در پی تشکیل دایرۀ گفتمانی خاصی است که ژرف‌ساخت آن از عنصر مهم «مرگ اختیاری و بی‌ارزش بودن حیات جسمانی» خبر می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Critical Discourse Analysis in the Story of “How Hamza Came to Battle without a Coat of Mail” Based on Norman Fairclough's Theory

نویسندگان [English]

  • Roghayeh Mousavi 1
  • Alimohammad Poshtdār 2
1 Ph.D. candidate of Persian Language and Literature, Payame Noor University, South Tehran Branch
2 The Associate Professor of Persian Language and Literature, Payame Noor University, South Tehran Branch
چکیده [English]

Critical discourse analysis is an approach that focuses on social, cultural and religious representations to interpret discourses and actions. Based on Norman Fairclough's theory, in the present article, the story of "How Hamza, may God be well-pleased with him, came to battle without a coat of mail" form book 3 of Masnavi Manavi is described in three stages of description, interpretation and explanation. The purpose of the paper is to clarify the formal and semantic structure of the narrator's speech and the generator of discourse by using descriptive-analytical method. It is through this way that the dominance of the narrator over the audience as well as his discursive interaction in the form of preaching are known. The results show that Jalal al-Din Muhammad Rumi, relying on Qur'an and the religious and moral teachings and using firm and emphasizing sentences, forms a special discourse that its deep-structure is "voluntary death and the worthlessness of worldly life".

کلیدواژه‌ها [English]

  • Critical Discourse Analysis
  • Fairclough
  • Jalal al-Din Muhammad Rumi
  • voluntary death
  • Masnavi Manavi
کتابنامه

قرآن کریم.

ایران‌منش، زهرا. 1396. «بررسی تطبیقی حکایتی از مثنوی معنوی (داستان جزع نکردن شیخی بر مرگ فرزندان خود) بر اساس رویکرد فرکلاف». فصلنامة ادبیّات عرفانی و اسطوره‌شناختی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. س13. ش49. صص74ـ49.

پاینده، حسین. 1393. داستان کوتاه در ایران. ج3. چ2. تهران: نیلوفر.

پورنامداریان، تقی. 1392. در سایۀ آفتاب. چ4. تهران: سخن.

حسینی سروری، نجمه. 1393. «تحلیل انتقادی گفتمان قصیده‌ای از سنایی». کهن‌نامۀ ادب فارسی. س5. ش1. صص89ـ67.

شفیعی‌کدکنی، محمّدرضا. 1389. تازیانه‌های سلوک. تهران: آگه.

شمیسا، سیروس. 1377. معانی. چ5. تهران: میترا.

صفوی، سیّدسلمان. 1386. «ساختار کلی دفتر سوم مثنوی». آینه میراث. ش38. صص180ـ156.

فاولر، راجر و همکاران. 1394. زبان‌شناسی و نقد ادبی. ترجمۀ مریم خوزان و حسین پاینده. چ5. تهران: نشر نی.

فرکلاف، نورمن. 1379. تحلیل انتقادی گفتمان. ترجمۀ فاطمه شایسته‌پیران و همکاران. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.

ماتسون، دونالد. 1392. گفتمان‌های رسانه. ترجمۀ عبدالحسین کلانتری و بهزاد احمدی. تهران: دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه.

محمّدپور، محمّد؛ بازرگان، نوید و امیرحسین ماحوزی. 1394. «تولد ‌آسمانی با ‌مرگ نفسانی، مرگ اختیاری به روایت مثنوی معنوی». فصلنامة ادبیّات عرفانی و اسطوره‌شناختی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. س11. ش39. صص363ـ301.

مولوی، جلال‌الدین محمّد. 1393. مثنوی معنوی. دفتر سوم. تصحیح کریم زمانی. چ27. تهران: اطلاعات.

ناصری، زهره‌سادات و همکاران. 1394. «تحلیل گفتمان انتقادی داستان مرگ بونصر مشکان بر اساس رویکرد نورمن فرکلاف». علم زبان. س3. ش4. صص110ـ86.

هاوکس، ترنس. 1380. استعاره. ترجمۀ فرزانه طاهری. چ2. تهران: نشر مرکز.

همایی، جلال‌الدین. 1369. مولوی چه می‌گوید. ج1. چ7. تهران: هما.

یاحقی، محمّدجعفر و مهدی پرهام. 1387. «طلیعة شعر زهد در زبان فارسی». نامة فرهنگستان. س10، ش2. صص43ـ25.

یارمحمّدی، لطف‌الله. 1391. درآمدی به گفتمان‌شناسی. تهران: هرمس.

یورگنسن، ماریان و لوئیز فیلیپس. 1389. نظریه و روش در تحلیل گفتمان. ترجمۀ هادی جلیلی. تهران: نشر نی.

English Sources

Fowler, Roger. 1996. Linguistic Criticism. 2nd edition. Oxford: Oxford University Press.

Fairclough, Norman. 1989. Language and Power. London: Longman.