بازتاب اندیشه‌‏های خداشناسی بر مبنای سیر و سلوک عرفانی مولانا در داستان کیمیاگر پائولوکوئیلو

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوی

چکیده

مولانا به اقتضای درک و فهم مخاطبانش، برای بیان حقایق اسرار نهانی و حالات عشق روحانی، از قالب تمثیل و حکایت‏های عامیانه بهره برده است و به مصداقِ «اَلمَجازُ قَنطَرَة الحَقیقَة» حکایات عوام‌پسند را پل صعودِ شیفتگان عالم معرفت می‏داند و برای تفسیر حدیث معروف «مَن عَرَفَ نَفسَهُ فَقَد عَرَفَ رَبَّهُ» حکایت خواب مرد بغدادی و گنج مخفی را برای مریدانش بازگو می‏کند و همین حکایت، سرلوحة افکار و اندیشة نویسندة مشهور برزیلی به نام کوئیلو می‏شود که به خلق رمان کیمیاگر می‏پردازد و شهرت جهانی می‏یابد. این مقاله با روش تحلیلی ـ تطبیقی به این سوال پرداخته است که میزان تأثّر کوئیلو در تبیین اندیشههای ذهنی و تفکرات عرفانی مولانا در موضوع خودشناسی و خداشناسی چقدر بوده است؟ نتیجة تحقیق نشان میدهد که اندیشه‏های ذهنی و افکار عرفانی مولانا در سیر و سلوک سالکان طریقت در محورهای: وحدت وجود و تجلّی حقّ، دل لطیفة ربّانی، گنج مخفی و معرفت، زبانِ عشق (زبانِ بی‏کلام)، تبدیل مسِ وجود به کیمیای هستی، پیر طریقت، در کل داستان سایه انداخته است تا آن حد که همچون مولانا از نیِ مولانا سخن گفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Knowledge of God and Self-Knowledge; The Influence of the Thoughts of Rūmī on Paulo Coelho's The Alchemist

نویسنده [English]

  • Nāser Nāseri Tāzehshahri
The Assistant Professor of Persian Language and Literature, IAU, Khoy Branch
چکیده [English]

According to his audience's ability to understand, Jalāl ad-Dīn Rūmī uses allegories and folk tales for expressing spiritual love and mysteries. He believes that folk tales are a means of transcendence for knowledge lovers. Rūmī tells the antecode of "a man of Baghdad and the hidden treasure" to his disciples to interpret the famous hadith " whosoever knows himself knows his Lord". The story inspired the famous Brazilian writer, Paulo Coelho who wrote The Alchemist and became well-known all over the world. By using descriptive-analytical method, the present article deals with the question to what extent has Coelho been influenced by Rumi's mystical thoughts on the subjects of knowledge of God and self-knowledge? The result of the study shows that Rumi's mystical thoughts about unity of Being, manifestation of the Truth, softness of heart, the hidden treasure and divine knowledge, the language of love, the old wise man, cast a shadow over the whole story of The Alchemist.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Masnavi Manavi
  • Jalāl ad-Dīn Rūmī
  • Paulo Coelho
  • The Alchemist
  • Knowledge of God
  • Self-Knowledge
  • The Antecode of "A Man of Baghdad and the Hidden Treasure"
کتابنامه

قرآن کریم.

بقایی، محمّد. 1388. اهمیّت ادبیّات تطبیقی و مطالعات بین فرهنگی. روزنامة اطّلاعات. ش24667.

حاتمی، حافظ و محمدرضا نصر اصفهانی. 1389. «زبان نشانه‏ها (بررسی انگاره‌های نمادین رمان «کیمیاگر» و مقایسه با نمونه‌های عرفان و تصوف اسلامی)». فصلنامة ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. دورة 6. ش18. صص 36-16.

حاجی‌زاده، حسین .1383. «نقدی بر کتاب کیمیاگر». مجلّة بهارستان سخن. ش2.

حافظ، شمس‌الدین محمد. 1395. دیوان حافظ. چ9.تهران: پروا.

حلبی، علی‌اصغر. 1367. شناخت عرفان و عارفان ایرانی. چ3. تهران: زوّار.

حمود، ماجده. 1390. رویکردهای کاربردی در ادبیات تطبیقی. ترجمة مجتبی شاهسونی. تهران: روزگاران.

رازی، نجم‌الدین. 1372. گزیدة مرصاد‌العباد. تصحیح محمدامین ریاحی. چ5. تهران: توس.

زرّین‌کوب، عبدالحسین. 1379 پلّه‌پلّه تا ملاقات خدا. چ16. تهران: علمی.

زمانی، کریم. 1389. شرح جامع مثنوی. چ24. تهران: اطّلاعات.

سایه (ابتهاج، هوشنگ). 1378. سیاه‌مشق ه.ا.سایه. تهران: کارنامه.

سجّادی، سیّدجعفر. 1379. فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی. چ5. تهران: طهوری.

شهبازی، آرزو و عسگر عسگری حسنکلو. 1393. «فرایند فردیّت در حکایت مرد بغدادی در مثنوی مولانا و کیمیاگر پائولوکوئیلو». مجلة مطالعات داستانی (انتشارات پیام نور). ش2.

فتاحی، محمّد. 1391. «فرامن یا منِ ملکوتی مولانا». پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد ‏شبستر.

فرشاد، محسن. 1393. اندیشه‏های کوانتومی ‏مولانا. چ6. تهران: علم.

فروزان‌فر، بدیع‌الزمان. 1361. احادیث مثنوی. چ3. تهران: امیرکبیر.

ـــــــــــــــــــ . 1370. مآخذ قصص و تمثیلات مثنوی. چ4. تهران: امیرکبیر.

فرید تنکابنی، مرتضی. 1385. الحدیث. ج 2و3. چ16. تهران: نشر دفتر فرهنگ اسلامی.

کاشانی، عزّالدّین‌محمود. 1372. مصباح‌الهدایة و مفتاح‌الکفایة. تصحیح جلال‏الدّین همایی. تهران: هما.

کوئیلو، پائولو. 1388. کیمیاگر. ترجمة سوسن اردکانی. چ4. تهران: نگارستان کتاب.

گولپینارلی، عبدالباقی. 1375. مولانا جلال‌الدین. ترجمة ‏هاشم سبحانی. چ3. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

محجوب، فرشته. 1389. «مطالعة تطبیقی داستان مرد گنجی از مثنوی با کیمیاگر کوییلو». پژوهش‌نامة ادب فارسی (گوهر گویا). ش5.

مولوی، جلال‌الدین. 1363. کلیّات شمس. تصحیح بدیع‌الزمان فروزان‌فر. چ3. تهران: امیرکبیر.

ــــــــــــــــــ . 1372. مثنوی معنوی. شرح و تصحیح محمد استعلامی. چ4. تهران: زوّار.

یثربی، سیّد یحیی. 1386. زبانة شمس و زبان مولانا. چ3.تهران: امیرکبیر.

یونگ، کارل گوستاو. 1391. انسان و سمبول‌هایش. ترجمة محمود سلطانیه. چ8. تهران: جامی.