بررسی رمزهای قمری یک افسانه ایرانی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شههید باهنر کرمان، ایران

2 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، ایران.

چکیده

رمزهای قمری، ویژگی‌هایی هستند که با کارکردها و تجلیّات قدسی ماه (در مقام یک ایزد) مرتبط‌اند. این ویژگی‌ها به طور کلّی شامل "تغییر و دگرگونی، تنظیم زمان، بافتن تقدیر، باروری و باران‌زایی، تجدید حیات و مرگ و رستاخیز" هستند که ماه به عنوان یک ایزد، جامع و عامل آن‌هاست. هرچیز یا پدیده‌ای که دارای یک یا چندتا از این ویژگی‌ها باشد، نشان و رمزی قمری دارد، یعنی ماه حاکم و مسلّط بر آن است. افسانه‌های ملّی ایران به خوبی باورها و نمادهای مذهبی- اساطیری را بازتاب می‌دهند. افسانۀ "چشمۀ پری" (منتخب از کتاب فرهنگ افسانه‌های مردم ایران) به صورت جامع، مجموعه‌ای از رمزهای قمری را در خود گرد آورده است. به همین جهت، نگارنده‌ها این افسانه را مدّ نظر قرار داده‌اند تا از رهگذر بررسی آن، ردّ پای باورهای اساطیری قوم ایرانی را -که متمایل به کیش‌های پرستش ماه و آب است- نمایان سازد. به این منظور با در نظر گرفتن ویژگی‌های یاد شده، افسانۀ مورد نظر مورد ارزیابی قرار گرفته است. آب، مهم‌ترین عنصر و یا رمز قمری است که مدار روایت و وقوع رویدادها پیرامون آن در گردش است. تقریباً تمام کارکردهای مرتبط با ماه در این افسانه به کار رفته است.

کلیدواژه‌ها