بررسی رمزهای قمری یک افسانه ایرانی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید باهنر کرمان

2 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید باهنر کرمان

چکیده

رمزهای قمری، ویژگی‌هایی هستند که با کارکردها و تجلیات قدسی ماه (در مقام یک ایزد) مرتبط‌‌اند. این ویژگی‌‌ها به طور کلی شامل تغییر و دگرگونی، تنظیم زمان، بافتن تقدیر، باروری و باران‌‌زایی، تجدید حیات و مرگ و رستاخیز هستند که ماه به عنوان یک ایزد، جامع و عامل آن‌ها‌ست. هر چیز یا پدیده‌ای که دارای یک یا چند تا از این ویژگی‌ها باشد، نشان و رمزی قمری دارد؛ یعنی ماه حاکم و مسلط بر آن است. افسانه‌های ملی ایران به خوبی باورها و نمادهای مذهبی ـ اساطیری را بازتاب می‌دهند. افسانۀ «چشمۀ پری» (منتخب از فرهنگ افسانه‌های مردم ایران) به صورت جامع، مجموعه‌‌ای از رمزهای قمری را در خود گرد آورده است. به همین جهت، نگارنده‌‌ها در این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی این افسانه را مد نظر قرار داده‌اند تا از رهگذر بررسی آن، ردپای باورهای اساطیری قوم ایرانی را ـ که متمایل به کیش‌های پرستش ماه و آب است ـ نمایان سازند. به این منظور با در نظر گرفتن ویژگی‌های یاد شده، این افسانه ارزیابی شده است. آب، مهم‌ترین عنصر و یا رمز قمری است که مدار روایت و وقوع رویدادها پیرامون آن در گردش است. تقریباً تمام کارکردهای مرتبط با ماه در این افسانه به کار رفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Lunar Symbols in an Iranian Legend

نویسندگان [English]

  • Hakimeh Mojāhedi 1
  • Mohammad Rezā Sarfi 2
  • Mahmoud Modabberi 2
1 Ph. D. in Persian Language and Literature, Shahid Bahonar University of Kerman
2 The Professor of Persian Language and Literature, Shahid Bahonar University of Kerman
چکیده [English]

Lunar symbols refer to features that are related to functions and holy manifestations of the moon (as a goddess). These features generally include transformation, adjustment of time, making fate, fertility and rain bearing, revitalization, death and resurrection. Anything or phenomenon that has one or more of these attributes presents a lunar symbol and the moon dominates it. The lunar symbols have also been reflected in Iranian national legends. The legend of "Cheshme Pari", selected from Iranian Legends and Fairy Tales Encyclopedia, covers a collection of lunar symbols. By using descriptive-analytical method, the authors of the present article try to examine the legend of "Cheshme Pari" and to show the trace of worship of moon and water in the mythological beliefs of the Iranian people. Water is the most important symbol and element of the legend; it is pillar of the narrative and is present at all events. Almost all of the functions related to lunar have been used in the legend.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lunar symbols
  • Moon
  • Water
  • Legend
  • Talisman

الیاده، میرچا. 1385. رساله در تاریخ ادیان. ترجمۀ جلال ستاری. چ 3. تهران: سروش.

پورداوود، ابراهیم. 1377. یشت‌ها. ج1. چ 1. تهران: اساطیر.

درویشیان، علی اشرف و رضا خندان مهابادی. 1377. فرهنگ افسانه‌های ایرانی. ج 3. چ1. تهران: کتاب و فرهنگ.

دلاشوـ لوفر. م. 1366. زبان رمزی قصه‌های پریوار. ترجمۀ جلال ستاری، چ1. تهران: توس.

دوبوکور، مونیک. 1373. رمزهای زنده جان. ترجمۀ جلال ستاری، چ1. تهران: مرکز.

سرکاراتی، بهمن. 1385. سایه‌های شکار شده، گزیدۀ مقالات فارسی. چ1. تهران: طهوری.

شوالیه، ژان و آلن گربران. 1387. فرهنگ نمادها. ترجمه و تحقیق سودابه فضایلی. چ1. تهران: جیحون.

صمدی، مهرانگیز رجالی. 1367. ماه در ایران، از قدیم‌ترین ایام تا ظهور اسلام. چ1. تهران: علمی و فرهنگی.

فریزر، جیمز جرج. 1383. شاخۀ زرین، پژوهشی در جادو و دین. ترجمۀ کاظم فیروزمند. چ1.تهران: آگاه.

یاحقی، محمّد جعفر. 1389. فرهنگ اساطیر و داستان‌واره‌ها در ادبیات فارسی. تهران: فرهنگ معاصر.