بررسی ریشه‌های ایرانی و روابط بینامتنی در داستان «خلیل» اثر لئانید لئوناف نویسنده روسی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبان روسی دانشکده ادبیات دانشگاه الزهرا

2 زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات دانشگاه الزهرا

چکیده

در پژوهش حاضر به بررسی روابط موروثی و بینامتنی داستان «خلیل» اثر لئانید لئوناف نویسنده سدۀ بیست روسیه پرداخته می‌شود. این اثر تحت تأثیر آثار ادبیات عرفانی و کلاسیک ایران و با فضایی شرقی و ایرانی خلق شده است. بنابراین برای رسیدن به این موضوع در ابتدا به توضیح بینامتنیت و چگونگی تلاقی متون در آثار خواهیم پرداخت و پس از آن اثر «خلیل» را به‌عنوان یکی از آثار منعکس کنندۀ این نظریه مورد بررسی قرار خواهیم داد. الگوی اولیه (پروتوتیپ) قهرمان «خلیل»، یکی از پادشاهان ایرانی دورۀ تیموری است و الگوی زمانی- مکانی (کرونوتوپ) داستان نیز مربوط به ایران باستان است. فضای شرقی داستان از طریق استفاده از تعداد زیادی از واژه‌های فارسی در متن اثر و پرداختن به شخصیت اثر با ویژگیهای قهرمانان ادبی ایرانی و همچنین ساختار ظاهری و سبک زبانی مشابه آثار ایرانی به خواننده القاء می‌شود. داستان «خلیل» تا کنون از هیچ جنبه‌ای در ایران مورد بررسی قرار نگرفته است. نشان دادن روابط موروثی و بینامتنی اثر مذکور با آثار و تاریخ ایران از اهداف نوشتار حاضر است. این داستان با روایت‌های عرفانی، اسطوره‌ای و عامیانه از حیث مضمون و ساختار دارای قرابت‌های معنایی و ساختاری است و مضامین، مفاهیم و بن‌مایه‌های آن از حکایت‌های گوناگون اقتباس شده است و هر یک بر قسمتی از داستان تأثیر نهاده است. در پایان نشان خواهیم داد که لئوناف تا چه میزان در آفرینش داستانی ویژه با گفتمانی چندسویه و تلفیق شده با سنت‌های روایی شرقی موفق بوده است.

کلیدواژه‌ها