پیکرگردانی اساطیر در خسرو و شیرین نظامی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسنده

استادیار آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان

چکیده

روایات و داستان‏های کهن و عامیانه، یکی از مناسب‏ترین بسترها جهت تجلّی و ادامة حیات ایزدان و امشاسپندان و ایزدبانوان به صورت پیکرگردانی‏شده است. با توجه به منبع اصلی منظومة خسرو و شیرین که روایات محلی بوده است، می‏توان بازتاب چهره‎ها و شخصیت‎های اساطیری ایران باستان را در این منظومه یافت. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی/ تطبیقی به بررسی شخصیت‎های منظومة خسرو و شیرین چون: هرمزشاه، خسروپرویز، مهین‎بانو، شبدیز و گلگون، شیرین و شاپور و مقایسة آن‌ها با امشاسپندان: وهومن، اشه وهیشته، خشئره وائیریه، سپنته ارمئیتی (سپندارمذ)، هئورتات و امرتات، ایزدبانو آناهیتا و ایزد باد پرداخته است. نتیجه این پژوهش آن است که شخصیت‎های اشاره شده، وجوه مشترک قابل توجهی با نمونه‏های کهن خویش دارند. همچنین این منظومه بستر مناسبی جهت ادامة حیات ایزدان، ایزدبانوان و امشاسپندان کهن ایرانی فراهم کرده است و بایسته است بیش از یک منظومة غنایی صرف مورد توجه و مطالعه قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اوستا. 1370. گزارش و پژوهش جلیل دوست‌خواه. ج1 و 2. تهران: مروارید.

بلیسکر، ریچارد. 1384. یونگ. ترجمة حسین پاینده. تهران: طرح نو.

پالمر، مایکل. 1385. فروید، یونگ و دین. ترجمة محمد دهگان‌پور و غلامرضا محمدی. تهران: رشد.

پورجوادی، نصراله. 1370. «شیرین در چشمه». نشر دانش. س 1. ش4. صص 255- 246.

جعفری، طیبه. 1390. «تحلیل عناصر نمادین و کهن‏الگویی در معراج‎نامه‎های نظامی». ادب‎پژوهی. س5، ش16. 146-123.

جعفری، طیبه. 1395. «تحلیل وضعیت آغازین در منظومة خسرو و شیرین، لیلی و مجنون و هفت‎پیکر نظامی». فنون ادبی. س8. صص 216-205.

حسن‏لی، کاوس و مصطفی صدیقی. 1386. «نگاهی به هفت‌پیکر از دیدگاه نمادگرایی در پوشش صوفیه». حافظ. ش39. صص 26-22.

حسینی، مریم و سارا پورشعبان. 1391. «اسطوره‏های ترکیبی پیکرگردانی در هزار و یک شب». ادبیات عرفانی و اسطوره‎شناختی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. س8. ش 27.

ـــــــــــــــــــــــــــــ . 1391. «دلایل پیکرگردانی در داستان‏های هزار و یک شب». متن‏پژوهی ادبی. ش52. صص 64-27.

رستگار فسایی، منصور. 1388. پیکرگردانی در اساطیر. چ2. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

زرّین‌کوب، عبدالحسین. 1372. پیر گنجه در جست‌وجوی ناکجاآباد. تهران: سخن.

طغیانی، اسحاق و طیبه جعفری. 1387. «سودای سود؛ رویکردی روانشناختی به گنبد پنجم از هفت‌پیکر نظامی». مجلة دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. دوره59. ش187. صص231-213.

فردوسی، ابوالقاسم. 1379. شاهنامه. به کوشش سعید حمیدیان. ج 1و 6. چ5. تهران: قطره.

قلی‎زاده، خسرو. 1387. فرهنگ اساطیر ایرانی بر پایه متون پهلوی. تهران: کتاب پارسه.

نظامی گنجوی، الیاس‌بن یوسف. 1385. خسرو و شیرین. تصحیح و حواشی حسن وحید دستگردی و به کوشش سعید حمیدیان. چ7. تهران: قطره.

وارنر، رکس. 1386. دانشنامة اساطیر جهان. ترجمة ابوالقاسم اسماعیل‎پور. چ4. تهران: اسطوره.

هاشمی، مرتضی و طیبه جعفری. 1390. «تحلیل نمادها و کهن‏الگوها در بخشی از منظومة خسرو و شیرین نظامی». زبان و ادب فارسی. س64. ش224. صص 131-115.

هینلز، جان. 1382. شناخت اساطیر ایران. ترجمة ژاله آموزگار و احمد تفضلی. چ4. تهران: چشمه.

یاوری، حورا. 1386. روان‌کاوی و ادبیات. تهران: سخ