بررسی تطبیقی عارفانه‌های عاشقانه عبدالوهاب البیاتی و سهراب سپهری

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه آزاد واحد تهران مرکزی

2 استادیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه آزاد واحد تهران مرکزی

3 استادیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه محقق اردبیلی

چکیده


عشق و عرفان رابطة بسیار نزدیکی با هم دارند، که در ادبیات عربی و فارسی شاعران زیادی به این دو مقوله پرداخته‌اند. عارفانه‌های بیاتی و سپهری بیانگر رویکرد عرفانی آن‌ها در اشعارشان است. با بررسی در اشعار این دو شاعر، رنگ و بوی عرفان شرقی و اسلامی به خوبی هویداست، و نشان‌دهندة آن است که هر دو از عرفان شرقی و اسلامی متأثر بوده‌اند. این پژوهش بر آن است تا با روش توصیفی ـ تحلیلی، به کشف مضامین مشترک عرفانی موجود بین اشعار این دو شاعر همچون: نگاه نوین، تکثرگرایی دینی، آرمان‌شهر، بشارت‌دهنده، زیستن در حال و مرگ، بپردازد و با بررسی تجلّی عرفان شرقی و اسلامی در اشعار آن‌ها نگاه تازه‌ای از این دو شاعر را ارائه دهد.

کلیدواژه‌ها


کتابنامه

قرآن کریم.

آریانپور کاشانی، منوچهر. 1388. فرهنگ جامع پیشرو. تهران: جهان رایانه.

آقاجعفری، هما. 1386. «آرمان‌شهر از دیدگاه مکاتب و فلاسفه». دو ماهنامة حدیث زندگی. ش5 (پیاپی 38). صص 80-62.

اردلانی، شمس‌الحاجیه. 1395. «کارکرد اسطوره‌ها در اشعار سهراب سپهری». فصـلنامة ادبیات عــرفانـی و اسطـوره شنـاختی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. س12. ش42. صص 42- 11.

اسوار، موسی. 1381. از سرود باران تا مزامیر گل سرخ. تهران: سخن.

اصفهانی عمران، نعمت. 1389. «حقیقت‌جویی عارفانه سهراب سپهری با رویکردی تطبیقی به عرفان اسلامی و بودایی». فصلنامة مطالعات ادبیات تطبیقی (ادبیات تطبیقی). دوره4. ش14. صص 42 - 29.

اویسی‌کهخا، عبدالعلی. 1392. «آزاد اندیشی در ابوسعید و سهراب سپهری». فصـلنامة ادبیات عــرفانـی و اسطـوره شنـاختی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. س9. ش33. صص 31- 11.

البیاتی، عبدالوهاب. 1990. دیوان عبدالوهاب البیاتی. بیروت: دارالعودة.

ــــــــــــــــ . 1995. الأعمال الشعریة الکاملة المجلد الأول و الثانی. بیروت: دار العودة.

بلخی، جلال‌الدین محمّد. 1373. مثنوی معنوی. تهران: امیرکبیر.

ـــــــــــــــــــــــ . 1376. کلیات شمس تبریزی. تهران: امیرکبیر.

تهرانی، جواد. 1359. بحثی در مبادی و اصول تصوف و عرفان. تهران: بینا.

ثروتیان، بهروز. 1389. صدای پای آب. تهران: نگار.

حافظ شیرازی، شمس‌الدین محمّد. 1382. دیوان حافظ. تهران: یزدان.

خالدی، احمد. 1381. گزارش زندگی و عرفان علامه آملی. قم: معارف.

زرّین‌کوب، عبدالحسین. 1392. نقد ادبی. چ10. تهران: امیرکبیر.

سپهری، سهراب .1389. هشت کتاب. تهران: فرهنگ نما.

ـــــــــــــ .1376. راز گل سرخ. تهران: به نگار.

ـــــــــــــ . 1395. اتاق آبی. تهران: نشر مهرصفا.

سیفی، محسن و مهوش‌ حسن‌پور. 1396. «نمادپردازی‌عرفانی در قصیدة «بکائیة إلی حافظ الشیرازی» سرودة عبدالوهاب البیاتی با نگاهی به تأثیرپذیری از حافظ». فصـلنامة ادبیات عــرفانـی و اسطـوره‌شنـاختی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. س13. ش44. صص 158- 129.

شبستری، معصومه. 1383. «عبدالوهاب البیاتی اسطوره‌ای زنده». فصلنامة دانشکده ادبیات و علوم انسانی. ش7-6 (ضمیمه زبان و ادبیات عربی). صص 96- 77.

شفیعی کدکنی، محمدرضا. 1380. شعر معاصر عربی. تهران: سخن.

صادقی شهپر، رضا. 1387. «تحول و تعالی اندیشۀ دنیای آرمانی در شعر فروغ فرخزاد». فصـلنامة ادبیات عــرفانـی و اسطـوره‌شنـاختی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. س4. ش11. صص 93- 80.

الطبرسی، ابومنصور. ۱۴۱۶. الاحتجاج. به کوشش بهادری و هادی به. تهران: اسوه. 

غنیمی هلال، محمد. 1390. ادبیات تطبیقی. ترجمة سیّدمرتضی آیت‌الله زاده شیرازی. تهران: امیرکبیر.

فوزی، ناهده. 1383. عبدالوهاب البیاتی حیاته و شعره دراسة نقدیة. تهران: ثارالله صنوبر.

ــــــــــ . 1389. «هاجس الاغتراب والترحال عند عبدالوهاب البیاتی» ، فصلنامة الجمعیة العلمیة الایرانیة للغة العربیة و آداب‌ها. دوره 6. ش14. صص 53 -37.

قدوسی، کامران. 1387. «بررسی تطبیقی طبیعت‌گرایی عارفانه در آثار سهراب سپهری و جبران خلیل جبران». فصلنامة مطالعات ادبیات تطبیقی (ادبیات تطبیقی). دوره2. ش5. صص 144- 131.

کامبل، روبرت. 1996. اعلام الأدب‌العربی‌المعاصر. بیروت: مرکز الدراسات للعالم العربی المعاصر.

مدنی، رضا. 1387. عرفان اسلامی و عرفان التقاطی. تهران: راه نیکان.

مطهری، مرتضی. 1385. کلیات علوم انسانی. تهران: صدرا.

معروف، یحیی و سارا رحیمی‌پور. 1391. «تأثیرپذیری و رمزگرایی عبدالوهاب بیاتی ازمولوی». فصلنامة الجمعیة العلمیة الایرانیة للغة العربیة و آدابها. دوره 8. ش24. صص 139 - 109.

میکائیلی، حسین. 1389. «پیوند عرفان و رمانتیسم در شعر سپهری». فصلنامة مطالعات عرفانی. ش11. یازدهم. صص294-273.

یلمه‌ها، احمدرضا و مسلم رجبی. 1396. «بررسی تطبیقی نوستالژی در شعر سهراب سپهری و عبدالوهاب البیاتی». فصلنامة مطالعات ادبیات تطبیقی. دوره 11. ش41. صص 35-9.