نعل وارونه در گفتار و رفتار شیخ ابوسعید ابوالخیر

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساوه

2 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساوه

چکیده

باژگونگی امور یا وارونگی معنا، مبنای بسیاری از اندیشه‌های ابوسعید ابوالخیر در اسرارالتوحید است و بررسی آن می‌تواند یکی از مهم‌ترین عوامل جذابیّت این اثر گران‌سنگ عرفانی را تبیین کند. در این مقاله نخست گونه‌هایی از وارونگی معنا معرفی می‌شود؛ مواردی مانند ترجیح ثروت بر فقر، خوشباشی بر عزلت، تساهل و تسامح و مدارا بر انتقام و... از دلایل اصلی این نوع نگرش، التزام به سکر در مقابل صحو در مشرب فکری ابوسعید است. ابوسعید ابوالخیر، اغلب به هنگام ترویج یا تذکار هنجارهای اخلاقی، تبیین و تأیید احوال خود یا دیگران و رفع حوایج مادی و معنوی مخاطبان عام و خاص اغلب با استفاده از زبان و رفتاری ادبی و تمسک به شیوه‌های متفاوت و وارونه نسبت به معیارها، هنجارها و نُرم رفتاری معاصران خویش، بسته به موقعیّت و مقتضای مخاطب، رفتاری با ساختار باژگونه از خود نشان می‌دهد. هنگامی که پشت دریچۀ تفسیرهای وارونۀ او را می‌نگریم، نمی‌توانیم انکار کنیم که این شیوۀ ابوسعید مواجهۀ او با نخوت صوفیانۀ عصر خویش است. روش تحقیق در این مقاله کتابخانه‌ای، به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس یافته‌هایی از اسرارالتوحید و مقالات و پژوهش‌های مرتبط استوار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Red Herring in the Words and Behaviors of Abū-Saīd Abul-Khayr

نویسندگان [English]

  • Samareh Ashrafi 1
  • Malek Mohammad Farrokhzād 2
1 Ph D. in Persian Language and Literature, IAU, Saveh Branch
2 The Assistant professor of Persian Language and Literature, IAU, Saveh Branch
چکیده [English]

The reversal of affairs or inversion of meanings is the base of many ideas of Abū-Saīd Abul-Khayr in his book, Asrar al-Tawhid (The Mysteries of Unification). They can explain one of the most important reasons of attractiveness of this highly valuable mystical book. So, in this paper, first of all, some kinds of inversion of meanings are introduced, cases like preferability of wealth over poverty, the superiority of joy over retirement, superiority of tolerance over revenge and etc.. One of the main reasons for this kind of attitude is the adherence to intoxication (sokr) against sobriety (sahv) in Abū-Saīd's ideas. When he promotes moral values, explains his own states or others' moods and caters to the spiritual and material needs of all people, he uses literary language and has different approaches to the norms of his contemporaries. In this way, depending on the audience's position, Abū-Saīd chases a red herring. By using this method, he struggles with the Sufi pride of his age. In the present article, the research methodology is descriptive-analytical method. Also, new findings about Asrar al-Tawhid are taken into consideration.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Inversion of Meaning
  • Deconstruction
  • Khorasan School
  • Abū-Saīd Abul-Khayr
  • Asrar al-Tawhid

قرآن کریم.

ارسطو. 1389. فن خطابه. ترجمۀ پرخیده ملکی. چ2. تهران: اقبال.

اصلانی، محمدرضا. 1385. فرهنگ واژگان و اصطلاحات طنز. تهران: کاروان.

انوشه، حسن. 1381. فرهنگ‌نامه ادب فارسی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

بهزادی، حسین. 1378. طنز و طنز پردازی در ایران. تهران: صدوق.

حافظ، شمس‌الدین محمد. 1388. دیوان. تهران: هرمس.

دامادی، سیّدمحمد. 1374. ابوسعیدنامه. چ2. تهران: دانشگاه تهران.

رادمهر، فریدالدین. 1383. از راهزنی تا راهروی. تهران: مرکز.

زرّین‌کوب، عبدالحسین. 1379. جست‌و‌جو در تصوف ایران. تهران: امیر‌کبیر.

شفیعی کدکنی، محمدرضا. 1377.  زبان شعر در نثر صوفیه. تهران: سخن.

ـــــــــــــــــــــــ . 1385. چشیدن طعم وقت (مقامات کهن و نویافته بوسعید). تهران: سخن.

ــــــــــــــــــــــ . 1376. مقدمه بر اسرارالتوحید (ر.ک. محمدبن منوّر، همین منابع)

شیخ‌الاسلامی، احمد. 1363. در وادی عشق. تهران: بی‌نا.

طاهری، قدرت‌الله. 1382. «بازی‌های طنز‌آمیز زبانی ابوسعید در اسرارالتوحید». پژوهش‌های ادبی. ش2‌. صص 122-107.

عین‌القضات همدانی. 1387. نامه‌ها. به کوشش علی نقی منزوی و عفیف عسیران. تهران: اساطیر.

فولادی، علیرضا. 1386. طنز در زبان عرفان. قم: فراگفت.

کرنستن، موریس. 1376. «تسامح و تساهل». نامه ‌فرهنگ. ترجمۀ محمد‌سعید حنایی‌کاشانی. س7. ش4.

محمدبن منوّر. 1376. اسرارالتوحید فی‌مقامات الشیخ ابی‌سعید. به کوشش محمد‌رضا شفیعی‌کدکنی. چ3. تهران: آگاه.

مؤذن، بهاره. 1395. «بررسی مهارت‌های ارتباط کلامی ابوسعید ابوالخیر در اسرارالتوحید و سعدی در گلستان». مطالعات ادبیات، عرفان و فلسفه. دورۀ دوم. ش ۱/۲. صص 59-54.

نجم‌رازی، عبدالله‌بن محمد.1382. مرصادالعباد. به کوشش محمدامین ریاحی. چ3. تهران: علمی و فرهنگی.

هجویری، علی‌بن عثمان. 1386. کشف‌المحجوب. به کوشش محمود عابدی. تهران: سروش.