واکاوی تشابه و افتراق مؤلّفه‌های سوررئالیسم غربی و مؤلّفه‌های مشابه در مثنوی معنوی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه رازی کرمانشاه

2 دانشیار زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه رازی کرمانشاه

3 استادیار زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه رازی کرمانشاه

چکیده

سوررئالیسم مکتبی است که در قرن بیستم در فرانسه پدیدار شد. این مکتب دارای اصولی است که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: رؤیا و تخیّل، نگارش خودکار، تصادف عینی، جنون و دیوانگی، امر شگفت و جادو و ... . هر چند این مکتب در اروپا مطرح شد، امّا پیشتر در میان فرهنگ‌های دیگر نشانه‌هایی از آن دیده می‌شد. آثار عرفانی شرق از جمله عرفان ایران نمونه‌ای از آن است. می‌توان گفت نویسندگان متون صوفیه پیش از ظهور سوررئالیسم در اروپا آثار ارزشمندی با ویژگی‌های سوررئالیستی ارائه کرده‌اند. گاه بین این آثار و آثار سوررئالیستی غرب، تفاوت‌های عمیقی وجود دارد که از اصالت سوررئالیسم ایرانی حکایت می‌کند. مثنوی مولانا یکی از آثاری است که در کنار طرح اندیشه‌های سوررئالیستی، در مواردی تفاوت‌های بارزی با شاخصه‌ها و مفاهیم این مکتب دارد و این مقاله سعی دارد به بررسی وجوه تشابه و تمایز مفاهیم مثنوی و سوررئالیسم بپردازد. درواقع هرچند بین مثنوی و آثار سوررئالیستی شباهت‌هایی دیده می‌شود امّا تمایزاتی نیز وجود دارد که علاوه بر اثبات فرضیّۀ تقدّم و استقلال سوررئالیسم ایرانی، در برخی موارد، دلایلی بر برتری آن ارائه می‌دهد؛ تمایزاتی که در حوزۀ تخیّل، کرامت و جادو، حقیقت و واقعیّت و اصالت مستی بروز یافته‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Components of Surrealism in Masnavī-ye Ma’navī; A Comparative Study

نویسندگان [English]

  • Fātemeh Koolivand 1
  • Gholamreza Salemian 2
  • Fatemeh Kolahchian 3
1 Ph. D. Candidate of Persian Language and Literature, Razi University
2 The Associate Professor of Persian Language and Literature, Razi University
3 The Assistant Professor of Persian Language and Literature, Razi University
چکیده [English]

Surrealism is a school that appeared in France in the twentieth century. It has the principles that most important of them are as follows: dream and imagination, automatic writing, juxtaposition, insanity and magic. Although surrealism was introduced in Europe, its features have been seen in other cultures, especially in Iranian mysticism. It can be said that before the emergence of surrealism in Europe, Iranian Sufis have created valuable works with surrealist themes. There are deep differences between these works and western ones that indicate the originality of Iranian surrealism. Masnavī-ye Ma’navī of Jalāl ad-Dīn Muhammad Rūmī has proposed surrealistic themes but they have remarkable differences with Western surrealist ones. The present article attempts to show these differences and similarities. The differences show the primacy and superiority of the Iranian version of surrealism. These differences include Divine grace (Karāmat), magic, the Truth, reality and Divine intoxication.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Surrealism
  • Masnavī
  • Imagination
  • Truth
  • Comparative Approach
ادونیس، علی احمدسعید. 1385. تصوّف و سوررئالیسم. ترجمة حبیب الله عبّاسی. تهران: سخن.

استعلامی، محمد. ۱۳۸۴. تعلیقات بر مثنوی. (ر.ک. همین مآخذ)

براهنی،  رضا. 1371. طلادر مس. تهران: فردوس.

ــــــــــــ . 1344. «مولوی، سوررئالیسم، رمبو و فروید»، مجّلۀدانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز  ش 74. صص 240 - 221.

برتون، آندره. 1383. سرگذشتسوررئالیسم. ترجمۀ عبدالله کوثری. چ۲. تهران: نی.

بیگزبی، سی. و. ای. 1395. دادا و سوررئالیسم. ترجمۀ حسن افشار. تهران: نشر مرکز.

پرهام، سیروس. 1362. رئالیسموضدرئالیسمدرادبیّات. چ۷. تهران: آگاه.

ثروت، منصور. 1385. آشناییبامکتب‌هایادبی. تهران: سخن.

جعفری، فرشته. 1395. «سوررئالیسم در مثنوی معنوی». عرفانیّات در ادب فارسی. ج۷. ش ۲۶. صص 165-147.

حکمت، نصرالله. 1389. متافیزیک خیال در گلشن راز شبستری. چ۲. تهران: مؤسسۀ تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری (متن).

درستکار، الهام. 1389. «تحلیل روان‌شناختی خواب و رؤیا در مثنوی و تطبیق آن با مکتب سوررئالیسم». پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد دانشگاه بیرجند.

زرّین‌کوب، عبدالحسین. 1390. تصوّف ایرانی در منظر تاریخی آن. چ۳. ترجمۀ مجدالدّین کیوانی. تهران: سخن.

سیّدحسینی، رضا. 1393. مکتب‌های ادبی. چ۱۷. تهران: نگاه.

شمیسا، سیروس. 1395. مکتب‌های ادبی. چ۹. تهران: قطره.

علی‌زاده، ناصر و ویدا دستمالچی. 1391. «مطابقۀ تطبیقی خرق عادت در ادبیات عرفانی و سوررئالیستی». زبان و ادب فارسی. ش 225. صص 148 - 126.

فتوحی، محمود. 1389. بلاغتتصویر. چ۲. تهران: سخن.

ــــــــــــــ . 1384. «بوطیقای سوررئالیستی مولوی». مطالعات و تحقیقات ادبی. ش5 و 6. صص 123 - 99.

فروزانفر، بدیع‌الزمان. 1390. شرح مثنوی شریف. ج3. چ۱۵. تهران: زوّار.

ــــــــــــــــــ . 1374. فرهنگ فروزان‌فر. به کوشش مریم‌السّادات رنجبر. تهران: پرسش.

کاکایی، قاسم. 1381. وحدت وجود به روایت ابن‌عربی و اکهارت. چ۱. تهران: هرمس.

کوثری، عبدالله (مترجم). 1383. سرگذشتسوررئالیسم (مصاحبهباآندرهبرتون).چ۱۰. تهران: نی.

مولوی، جلال‌الدّین محمّد. 1381. مثنوی معنوی. به کوشش رینولد نیکلسون. چ ۱۴. تهران: امیرکبیر.

ــــــــــــــــــــــــ . 1384. مثنوی معنوی. مقدّمه، تصحیح، فهرست و تعلیقات محمّد استعلامی. ج7. تهران: سخن.

میرصادقی، میمنت. ۱۳۶۹. «شناخت مکتب‌های ادبی: سوررئالیسم». مجلۀ چیستا. ش۷۳. صص ۴۵9- ۴۵7.

نفیسی، سعید. 1383. سرچشمۀ تصوّف در ایران. به کوشش عبدالکریم جربزه‌دار. چ۱. تهران: اساطیر.

یونگ،کارل‌گوستاو. 1384. انسان و سمبول‌هایش. ترجمة محمود سلطانیّه. چ۵. تهران: جامی.