کهن‌الگوی مادر مثالی در قصه‌های مشدی‌گلین‌خانم با تکیه بر نظریات یونگ

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد

چکیده

یکی از رویکردهای نقد معاصر، نقد کهن‌الگویی است که بر پایة اندیشه‌های کارل گوستاو یونگ، روان‌پزشک سوئیسی،‌ شکل‌ گرفته ‌است. کهن‌الگوها از عناصر مهم‌ روان‌شناختی هستند که‌ در ناخودآگاه جمعی بشر قرار گرفته‌اند. قصه‌ها و افسانه‌ها نیز به عنوان شاخه‌ای از ادبیات شفاهی، عناصر کهن‌الگویی فراوانی دارند. کهن‌الگوها انواع مختلفی دارند که یکی از شناخته‌‌شده‌ترین آن‌ها مادر مثالی است. کهن‌الگوی مادر مثالی در صورت‌های واقعی، مجازی و با نمودهایی مثبت و منفی نمایان می‌شود. هدف این پژوهش، یافتن جایگاه این کهن‌الگو در کتاب قصه‌های مشدی‌گلین‌خانم با تکیه بر تعاریف کهن‌الگویی یونگ‌ است. برای این منظور قصه‌های مذکور مطالعه و نمونه‌های کهن‌الگویی ‌آن استخراج و تحلیل شد. همچنین فراوانی حضور هر یک از مظاهر آن مشخص گردید. پژوهش نشان داد که این کهن‌الگو، عنصری تأثیرگذار و مهم در قصه‌های ایرانی است و قصه‌ها از لحاظ عناصر کهن‌الگویی و به‌ویژه، مادر مثالی، غنی هستند و بر نظریات یونگ، مطابقت می‌نمایند. در نتیجه شناخت کهن‌الگوها می‌تواند به درک درست و واقعی قصه‌های ایرانی از ابعاد شخصیت‌شناسی و نمادشناسی کمک کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The "Mother Archetype" in Qesse-hā-ye Mašdī Galīn Xānūm Based on Jungian Theories

نویسندگان [English]

  • Seyyed Hasan Rouhani Seraji 1
  • Hossein Khosrav 2
  • Amir Hossein Hemati 2
1 Ph. D. Candidate of Persian Language and Literature, IAU, Shahr-e Kord Branch
2 The Associate Professor of Persian Language and Literature, IAU, Shahr-e Kord Branch
چکیده [English]

One of contemporary criticism method is archetypal criticism which is based on the thoughts of Swiss psychiatrist, Carl Gustav Jung. Archetypes are important psychological elements that exist in the human collective unconscious. Tales and myths, as parts of oral literature, include many archetypes. One of the well-known examples of archetypes is mother archetype. The mother archetype manifests itself in real and virtual form with a positive or negative presentation. The aim of present article is to determine the position of the mother archetype in Qesse-hā-ye Mašdī Galīn Xānūm based on Jungian definition of archetype. For this purpose, the tales of this collection are studied and the archetypal samples are extracted and then analyzed. Also, the frequency of the presence of the archetype is determined. The results show that the mother archetype is an important and effective component in Iranian stories; the tales and stories are full of archetypal elements, especially mother archetype and one can analyze Iranian stories according to Jung's theories. So, understanding archetypes can guide to the correct understanding of Iranian stories, their characters and symbols.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Archetype
  • Mother Archetype
  • Mašdī Galīn Xānūm
  • Jung
  • Elwell Sutton
آرمسترانگ، کارن. 1390. تاریخ مختصر اسطوره. ترجمة عباس مخبر. تهران: مرکز.

اسنودن، رود. 1390. خودآموز یونگ. ترجمة نورالدین رحمانیان. چ4. تهران: آشیان.

الول ساتن، ل.پ. 1388. قصه‌های مشدی‌گلین‌خانم. ویرایش اولریش مارتسلوف. به کوشش آذر امیرحسینی نیتهامر و سیداحمد وکیلیان. چ6. تهران: مرکز.

الیاده، میرچا. 1386. چشم‌اندازهای اسطوره. ترجمة جلال ستاری. چ2. تهران: توس

امیرقاسمی، مینو. 1391. دربارة قصه‌های اسطوره‌ای. تهران: مرکز.

انوری، حسن. 1382. فرهنگ بزرگ سخن. ج1. چ2. تهران: سخن.

اوداینیک، ولودیمیر والتر. 1388. یونگ و سیاست. ترجمة علیرضا طیب. چ2. تهران: نی.

اوستا. 1375. ترجمة جلیل دوستخواه. ج 1و2. تهران: مروارید.

بختم، سردار. 1390. تحلیل روان‌شناسی قصه‌ها و متل‌های کردی کرمانشاه با تکیه بر نظریه ناخودآگاه. رشت: دانشگاه گیلان.

پالمر، مایکل. 1388. فروید، یونگ و دین. ترجمة محمد دهقانپور و غلامرضا محمودی. چ2. تهران: رشد.

پورافکاری، نصرت‌ا... . 1373. فرهنگ جامع روان‌شناسی ـ روان‌پزشکی(انگلیسی ـ فارسی). ج1. تهران: فرهنگ معاصر.

ترقی، گلی. 1387. بزرگ بانوی هستی‌. چ2.‌ تهران: نیلوفر.

حبیبی، پریسا. 1394. «بازیابی تکه‌های مام میهن در شعر حافظ». فصلنامة ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی دانشگاه آزاد واحد تهران جنوب. س11. ش41. صص 140-105.

خدیش، پگاه. 1387. ریخت‌شناسی افسانه‌های ‌جادویی. تهران: علمی و فرهنگی.

ستاری، جلال. 1381. اسطوره و رمز در اندیشة میرچا الیاده. تهران: مرکز.

ـــــــــــــ. .1388. سیمای زن در فرهنگ ایران. چ5. تهران: مرکز.

سرکاراتی، بهمن. 1378. سایه‌های شکارشده. تهران: قطره.

سگال، رابرت آلن. 1389. اسطوره. ترجمة فریده فرنودفر. چ2. تهران: بصیرت.

شمیسا، سیروس. 1383. داستان یک روح. چ6. تهران: فردوس.

ـــــــــــــــ. 1388.نقد ادبی. چ 3. تهران: میترا.

شوالیه. ژان و آلن گربران. 1384. فرهنگ نمادها. ترجمة سودابه فضایلی. ج3. تهران: جیحون.

ـــــــــــــــــــ . 1388. فرهنگ نمادها. ترجمة سودابه فضایلی. ج2. ‌تهران: جیحون.

صفری، جهانگیر و مهران مرادی. 1386. «بررسی کهن‌الگوی مادر مثالی در شعر سهراب سپهری». مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی مشهد. ش 157. صص57-48.

صفی‌زاده، فاروق. 1383. طالع بینی آریایی. چ2. تهران: آشیانة کتاب.

کمپبل. جوزف. 1389. قهرمان هزارچهره. ترجمة شادی خسروپناه. چ 4. مشهد: گل آفتاب.

کوپر، جی.سی. 1379. فرهنگ مصور نمادهای سنتی. ترجمة ملیحه کرباسیان. تهران: فرشاد.

گری، جان. 1378. اساطیر خاور نزدیک. ترجمة محمد حسین باجلان فرخی. تهران: اساطیر.

لاهیجی، شهلا و مهرانگیز کار. 1371. شناخت هویت زن ایرانی. تهران: روشنگران. 

معافی مدنی، سپیده. 1390. بررسی نشانه‌ای افسانه‌های مازندران. بابل: دانشگاه پیام نور.

مقدادی، بهرام. 1378. فرهنگ اصطلاحات نقد ادبی. تهران: فکر روز.

میرشکرایی، محمد و علیرضا حسن‌زاده. 1382. زن و فرهنگ. تهران: نی.

نجفی، ابوالحسن. 1387. فرهنگ فارسی عامیانه. چ2. تهران: نیلوفر.

هینلز، جان. 1383. اساطیر ایران. ترجمة محمدحسین باجلان فرخی. تهران: اساطیر.

یاوری، حورا. 1374. روان‌کاوی و ادبیات. تهران: تاریخ ایران. 

یونگ، کارل ‌گوستاو. 1368. چهار صورت مثالی. ترجمة پروین فرامرزی. مشهد: آستان قدس رضوی. 

ـــــــــــــــــ. .1371. خاطرات، رؤیاها، اندیشه. ترجمة پروین فرامرزی. مشهد: آستان قدس رضوی.

ــــــــــــــــــ . 1382الف. تحلیل رؤیا. ترجمة رضا رضایی. چ2. تهران: افکار.

ــــــــــــــــــ . 1382 ب. روان‌شناسی و دین. ترجمة فؤاد روحانی. تهران: علمی و فرهنگی.

ــــــــــــــــــ . 1385. مشکلات روانی انسان مدرن. ترجمة محمود بهفروزی. تهران: جامی.    

ـــــــــــــــــــ . 1387. روان‌‌شناسی ضمیر ناخودآگاه. ترجمة محمدعلی امیری. چ5. تهران: علمی و فرهنگی.

ــــــــــــــــــ . 1389الف.انسان و سمبول‌هایش. ترجمة محمود سلطانیه. چ7. تهران: جامی.

ــــــــــــــــــ .1389ب. انسان در جست‌وجوی هویت خویشتن. ترجمة محمود بهفروزی. چ4. تهران: جامی.