تحلیل کار‌کرد «مفهوم انسان مذهبی» میر‌‌چا الیاده در حکایات کرامات فارسی با تکیه بر اسرارالتّوحید

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 دانشیار گروه زبان وادبیات فارسی دانشگاه سیستان وبلوچستان

3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

به نظر الیاده برای انسان مذهبی همیشه یک واقعیت مطلق و مقدّس وجود دارد که فراتر از این جهان است و خود را در این جهان متجلّی می‌سازد و به آن تقدّس و واقعیت می‌بخشد. این واقعیت و تقدّس همان است که در رفتار و گفتار شیخ بوسعید در حکایاتاسرارالتّوحید بیان می‌شود. در این مقاله با روش تحلیلی ـ توصیفی و با مراجعه به منابع نظری تحقیق تلاش شده‌ است تا مشخّصه‌های انسان مذهبی الیاده به تفکیک بر روی اشخاص اصلی حکایات، راستی‌آزمایی شود تا میزان سنخیّت این دیدگاه با حکایت‌های اسرارالتّوحید مورد بررسی قرار گیرد. نتایج نشان می‌دهد که شیخ بوسعید به عنوان یک انسان مذهبی، زمان تاریخی را برانداخته و به زمان مقدّس دست یافته ‌است. هم از این روست که هر یک از اطرافیانش که مصداق انسان تاریخی هستند، به نسبت ارتباطی که از طریق بوسعید با زمان مقدّس برقرار می‌کنند، می‌توانند شمّه‌ا‌ی از جاودانگی و کاستی‌ناپذیری را دریابند. با تحلیل حکایات اسرارالتّوحید مطابق با الگوی پیشنهادی الیاده، شیخ بوسعید مصداق انسان مذهبی است و کرامات وی و اتّفاقات و رخدادهای پیرامون وی انکار جهان واقعی و گریز به جهان رؤیا و تخیّل نیستند.

کلیدواژه‌ها


آشوری، داریوش. 1396. عرفان و رندی در شعر حافظ. چ14. تهران: مرکز.

ارنست، کارل. 1377. روزبهان بقلی. ترجمۀ مجدالدّین کیوانی. تهران: مرکز.

الیاده، میرچا. 1384. اسطورۀ بازگشت جاودانه، مقدّمه بر فلسفه‌ای از تاریخ. ترجمۀ بهمن سرکاراتی. تهران:  قطره.

ـــــــــــ .1381. اسطوره و رمز در اندیشۀ میرچا الیاده. ترجمۀ جلال ستّاری. تهران: مرکز.

ـــــــــــ .1391. چشم اندازهای اسطوره. ترجمۀ جلال ستّاری. تهران: توس.

ـــــــــــ .1388. مقدّس و نامقدّس؛ ماهیت دین. ترجمۀ بهزاد سالکی. تهران: علمی و فرهنگی.

ـــــــــــ .1392. نماد‌پردازی  امر قدسی و هنرها. ترجمۀ مانی صالحی علّامه. تهران: نیلوفر.  

باستید، روژه. 1370. دانش اساطیر. ترجمۀ جلال ستّاری. تهران: توس.

ترقی، گلی. 1370. «میرچا الیاده و هستی‌شناسی آغازین». کلک. ش17. صص54-41.

جوادی، محمّداسلم. 1387. «میرچا الیاده و پدیدار‌شناسی دین»، نشریۀ معرفت. س17. ش131. صص 144-129.

حسینی مؤخّر، سیّد محسن و کوروش گودرزی و محمد رضا روزبه. 1395. «بررسی و تحلیل تجّلی زمان و مکان اساطیری در عرفان»،  فصلنامة ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. ش45. صص 248-217.

حسینی، مریم و کبری بهمنی. 1393. «تکرارهای اساطیری در کشف‌الاسرار روزبهان بقلی»، فصلنامة ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. س10. ش37. صص 109-69.

زروانی، مجتبی. 1382. «پدیدارشناسی دین و الیاده»، مقالات و بررسیها. ش 73. صص 42-29.

سجّادی، سیّد‌جعفر. 1370. فرهنگ لغات و اصطلاحات و تعبیرات عرفانی. تهران: منوچهری.

سرکاراتی، بهمن. 1384. مقدمه بر اسطورۀ بازگشت جاودانه، مقدّمه بر فلسفه‌ای از تاریخ (ر.ک: همین منابع الیاده).

سیاه‌کوهیان، هاتف. 1394. «شهود زمان لاهوتی در عرفان اسلامی»، فصلنامة عرفان اسلامی. س32. ش46. صص 236-224.

علمی، قربان. 1393. «الیاده و هستی‌شناسی مقدّس»، پژوهش‌های هستی‌شناختی. س3. ش5. صص22-1.

قنبری، حسن. 1390. «دین از نگاه میرچا الیاده»، نشریۀ ادیان و عرفان. س 44. ش 1. صص 128-117

محمّد‌بن‌منوّر. 1389. اسرارالتّوحید فی مقامات شیخ ابی سعید. مقدّمه و تصحیح محمّدرضا شفیعی کدکنی. تهران: روزگار.

مولوی، جلال‌الدّین محمّد. 1371. مثنوی معنوی. تصحیح رینولد الین نیکلسون. چ 3. تهران: بهزاد.