بررسی تطبیقی-ساختاری وضعیّت آغازین عالم هستی در اسطوره‌های جهان

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهرکرد

2 استاد زبان و ادبیات فارسی داشگاه شهرکرد

3 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهرکرد

4 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهرکرد

چکیده

نگرش به هستی و چگونگی وضعیّت آغازین جهان، از موارد مهم مطرح‌شده در اسطوره‌ها است. اسطوره‌های آفرینش منعکس‌کنندۀ ذهنیت انسان ابتدایی هستند، اما اغلب ساختاری هدفمند دارند و هدف آنها رفع ابهام از مرحلۀ پیش از آفرینش است. اسطوره‌ها با رفع ابهام از ناشناخته‌ها تلاش می‌کنند با بیان فرایند آفرینش، انسان را وارد زمان بیکران کنند. مشخص کردن شباهت‌ها و تفاوت‌ها در بین اسطوره‌ها و تأثیر محیط جغرافیایی بر اسطوره‌ها از اهداف این مقاله است. برای رسیدن به این هدف اسطوره‌هایی از تمام قاره‌ها انتخاب شد. با بررسی وضعیّت پیش از آفرینش در اسطوره‌ها، وجوه مشترک و افتراق آنها مشخص شد. علی‌رغم تنوّع محیط جغرافیایی در اسطوره‌ها، در این بررسی مشخص شد اسطوره‌ها شباهت‌های زیادی با یکدیگر دارند. این شباهت‌ها نشان می‌دهد که انسان‌ها دغدغه‌های مشترکی دارند. تاریکی آغازین، وجود آب و فراگیر بودن آن در جهان، بی‌کرانگیِ زمان و وجود آشوبِ آغازین از نکات مهم و مشترک اغلب اسطوره‌ها است. هر چند اسطوره‌ها متأثّر از محیطی هستند که به وجود آمده‌اند، تأثیر محیط بر مرحلۀ آغازین کمتر از بخش‌های دیگر اسطوره است. 

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

نهج‌البلاغه. 1379. ترجمۀ محمد دشتی. چاپ دوم. قم. نشر روح.

آموزگار، ژاله. 1380. تاریخ اساطیری ایران (با تجدید نظر). چاپ چهارم. تهران: سمت.

اسماعیل‌پور، ابوالقاسم. 1375. اسطورﮤ آفرینش در آیین مانی. چاپ اول. تهران: فکرروز.

الیاده، میرچا. 1382. اسطوره، رویا، راز. ترجمۀ رویا منجم. چاپ سوم (اول علم).تهران: علم.

ـــــــــــ . 1389. رساله در تاریخ ادیان. ترجمۀ جلال ستاری. چاپ چهارم. تهران: سروش.

اورتون، گری. 1390. اسطوره‌های اینکا. ترجمۀ عباس مخبر. چاپ دوم. تهران: مرکز.

ایونس، ورونیکا. 1381. شناخت اساطیر هند. ترجمۀ محمدحسین باجلان‌فرخی. چاپ دوم. تهران: اساطیر.

ــــــــــــــــــــــ . 1385. اساطیر مصر. ترجمۀ محمدحسین باجلان‌فرخی. چاپ دوم. تهران: اساطیر.

باجلان‌فرخی، محمدحسین. 1358. «آفرینش جهان در اساطیر سومر»، کتاب جمعه. س1. ش ۹. صص ۱۴۰ تا 151.

بهار، مهرداد. 1381. پژوهشی در اساطیر ایران. چاپ چهارم. تهران: آگه.

بیرل، آن. 1389. اسطوره‌های چینی. ترجمۀ عباس مخبر. چاپ دوم. تهران: مرکز.

بیرلین، ج.ف. 1389. اسطوره‌های موازی. ترجمۀ عباس مخبر. چاپ دوم. تهران: مرکز.

پاریندر، جئوفری. 1390. شناخت اساطیر آفریقا. ترجمۀ محمدحسین باجلان‌فرخی. چاپ دوم. تهران: اساطیر.

پیج، ر.ی. 1387. اسطوره‌های اسکاندیناوی. ترجمۀ عباس مخبر. چاپ سوم. تهران: مرکز.

پیگوت، ژولیت. 1384. شناخت اساطیر ژاپن. ترجمۀ محمدحسین باجلان‌فرخی. چاپ دوم. تهران: اساطیر.

پین‌سنت، جان. 1387. شناخت اساطیر یونان. ترجمۀ محمدحسین باجلان‌فرخی. چاپ دوم. تهران: اساطیر.

توب، کارل. 1389. اسطوره‌های آزتکی ومایایی. ترجمۀ عباس مخبر. چاپ سوم. تهران: مرکز.

حسنی‌جلیلیان، محمدرضا و همکاران. 1393. «تحلیل اسطورۀ دوشیزه-مادر»، فصلنامه ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی (فصلنامۀ علمی-پژوهشی)، س10. ش35. صص 107 تا 136.

دالاپیکولا، آنا ال. اسطوره‌های هندی. ترجمۀ عباس مخبر. چاپ دوم. تهران: مرکز.

دیویدسون، هـ. و.آلیس. 1385. شناخت اساطیر اسکاندیناوی. ترجمۀ محمدحسین باجلان‌فرخی. چاپ اول. تهران: اساطیر.

رستمی، صادق. 1390. بررسی اسطورة آفرینش در متون پهلوی بر اساس بندهش، مینوی خرد، دینکردسوم. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه بوعلی سینا همدان.

رضایی، مهدی. 1384. آفرینش و مرگ در اساطیر. چاپ دوم. تهران: اساطیر.

روزنبرگ، دانا. 1386. اساطیر جهان. داستان‌ها و حماسه‌ها. ترجمۀ عبدالحسین شریفیان. دو جلد. چاپ دوم. تهران: اساطیر.

ساندرز، نانسی. 1382. بهشت و دوزخ در اساطیر بین‌النهرین. ترجمۀ ابوالقاسم اسماعیل‌پور. چاپ اول. تهران: کاروان.

شایگان، داریوش. 1389. ادیان و مکتب‌های فلسفی هند. دو جلد. چاپ هفتم. تهران: امیرکبیر.

فَرنبغ دادَگی. 1390. بُندَهش. گزارنده مهرداد بهار. چاپ چهارم. تهران: توس.

قرایی، فیاض. 1388. ادیان خاور دور. چاپ دوم. مشهد: دانشگاه فردوسی.

قرشی، علی‌اکبر. 1352. قاموس قرآن (جلد 1). تهران: دارالکتب‌الاسلامیه.

کاوندیش، ریچارد. 1390. اسطوره‌شناسی. دایر المعارف مصوّر اساطیر و ادیان. ترجمۀ رقیه بهزادی. چاپ دوم. تهران: علم.

کریستی، آنتونی. 1384. شناخت اساطیر چین. ترجمۀ محمدحسین باجلان‌فرخی. چاپ دوم، تهران: اساطیر.

گری، جان. 1390. شناخت اساطیر خاور نزدیک بین‌النهرین. ترجمۀ محمدحسین باجلان‌فرخی. چاپ دوم. تهران: اساطیر.

گزیدﮤ سرودهای ریگ‌وِدا. 1372. تحقیق و ترجمۀ و مقدمه سید محمدرضا جلالی‌نائینی. چاپ سوم. تهران: نقره.

ماریوت، آلیس و کارول راچلین. 1358. «اساطیر سرخ‌پوستان»، ترجمۀ محمدحسین باجلان‌فرخی. کتاب جمعه، ش3. س1. صص 133 تا 141.

میرفخرایی، مهشید. 1366. آفرینش در ادیان. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

مناسک، جی و م. سویمی. بی‌تا. اساطیر ملل آسیایی (جلد اول). اساطیر پارسی و چینی. ترجمۀ محمود مصور رحمانی. خسرو پورحسینی. چاپ اول.تهران: مازیار.

ناظم رضوی، فاطمه. 1389. بررسی اسطوره‌های آفرینش در تمدن شرق. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه الزهرا.

وارنر، رکس. 1389. دانشنامۀ اساطیر جهان. ترجمۀ ابوالقاسم اسماعیل‌پور. چاپ چهارم. تهران: اسطوره.

هارت، جرج . 1388. اسطوره‌های مصری. ترجمۀ عباس مخبر. چاپ پنجم. تهران: مرکز.

همیلتون، ادیت. 1383. سیری در اساطیر یونان و روم. ترجمۀ عبدالحسین شریفیان. چاپ دوم. تهران: اساطیر.

هنری‌هوک، ساموئل. بی‌تا. اساطیر خاورمیانه. ترجمۀ علی اصغر بهرامی و فرنگیس مزداپور. چاپ اول. تهران:‏ روشنگران.

هینلز، جان راسل. 1389. شناخت اساطیر ایران. ترجمۀ و تألیف محمدحسین باجلان‌فرخی. چاپ سوم. تهران: اساطیر.