مقالات شمس تبریزی از دیدگاه نظریه ساحت اخلاقی زبان

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج

چکیده

زبان یکی از ابزارهای اصلی در مشترک ساختن جهان "خود" با "دیگری" است و با اخلاق ارتباط دارد. هدف نگارندگان این مقاله این بوده است که با رویکردی پدیدارشناسانه، به منشأ اخلاقی برخی بحث‌های مهم در مقالات شمس تبریزیبپردازند؛ مسائلی که فهم آن‌ها راهی به درک درست شخصیت شمس می‏گشاید؛ از همین‏روی، با به‏کارگیری روش کتابخانه‏ای و تحلیل محتوا ابتدا یکی از مهم‌ترین مفاهیم نزد او، یعنی انزوا را مطرح و دیدگاه او را درباره مسئولیت اخلاقی در برابر خود و دیگری و رابطه‌ اخلاق و زبان از خلال گفته‌هایش بیان کرده‏ایم. سپس ضمن بیان دو نوع بهره‌گیری او از زبان در قبال "دیگری" به این نکته پرداخته‏ایم که چرا او گاه به ضرورت سخن گفتن در مقابل دیگری اعتقاد داشته و گاه قائل به برخوردی سلبی با زبان در قبال دیگری بوده است؛ سرانجام، انتقاد شمس نسبت به برخی عارفان پیش از او به‏مثابه جنبه‌ای از گفتمان در ساحت اخلاق بررسیشده است.

کلیدواژه‌ها


 

خدادادی، مریم. 1392. تمهیدی بر پدیدارشناسی اخلاق: مقالاتی درباره پدیدارشناسی اخلاق در فلسفه تحلیلی معاصر. ترجمة مریم خدادادی. تهران: ققنوس.

رضی، احمد و عبدالغفار رحیمی. 1387. «ویژگی‌های زبان عرفانی شمس‌تبریزی». فصلنامه‌ علمی- پژوهشی جستارهای ادبی. ش160. صص 199-214.

سلطانی، منظر و نفیسه مرادی. 1393. «بازخوانی گفتارهای شمس‌تبریزی از دیدگاه زبان‌شناسی و نقد مدرن». فصلنامه‌ علمی- پژوهشی پژوهش زبان و ادبیات فارسی. ش32. صص 27-54.

شفیعی‌کدکنی، محمدرضا. 1392. زبان شعر در نثر صوفیه. تهران: سخن.

شمس تبریزی، محمد‌بن علی. 1391.مقالات. تصحیح و تعلیق محمد‌علی موحّد. 2ج. تهران: خوارزمی.

صرفی، محمدرضا. 1378. «تلقی شمس‌تبریزی از زبان». مجموعه مقالات همایش بزرگداشتشمس‌تبریزی. گردآوردنده وحید آخرت‌دوست. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. صص 514-529.

عطارنیشابوری ، فرید‌الدین محمد. 1363. تذکرة‌الاولیاء. تصحیح محمّد استعلامی. تهران: زوّار.

علیا، مسعود. 1387. «ساحت اخلاقی زبان در اندیشه لویناس». فصلنامه‌ علمی- پژوهشی شناخت. ش59. صص 97-114.

ـــــــــــ. 1388. کشف دیگری همراه با لویناس. تهران: نی.

فتوحی، محمود. 1389. «از کلام متمکّن تا کلام مغلوب».فصلنامه‌ علمی- پژوهشی نقد ادبی.س3. ش10. صص 35-62. 

کیرکگور، سورن. 1390. ترس و لرز. ترجمة عبدالکریم رشیدیان. تهران: نی.

لویناس، امانوئل. 1392الف. از وجود به موجود. ترجمة مسعود علیا. تهر ان: ققنوس.

ــــــــــــــ. 1392ب. زمان و دیگری. ترجمة مریم حیاط‌شاهی. تهران: افکار.

محبتی، مهدی. 1393. «تأویل در مقالات شمس‌تبریزی». فصلنامه‌ علمی- پژوهشی متن‌پژوهی ادبی. ش61. صص 41-62.

مولوی بلخی، جلال‌الدین محمدبن محمد. 1386. کلیات دیوان شمس تبریزی. ج1. مطابق نسخه‌ تصحیح‏شده‌ بدیع‌الزمان فروزانفر. تهران: صدای معاصر.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ.1387. مثنوی‌معنوی. دفتر اول. شرح کریم زمانی. تهران: اطلاعات.

ویتگنشتاین، لودویگ. 1388. رساله‌ منطقی- فلسفی. ترجمة میر‌شمس‌الدّین ادیب سلطانی. تهران: امیر‌کبیر.

ــــــــــــــــــــ. 1391. پژوهش‌های فلسفی. ترجمة فریدون فاطمی. با درآمدی از بابک احمدی. تهران: مرکز.