تحلیل کهن‌الگوی سفر قهرمان در داراب‌نامه طرسوسی براساس الگوی جوزف کمپبل

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ایلام

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ایلام

چکیده

جوزف کمپبل با ارائه کهن‌الگوی سفر قهرمان، کوشیده است نشان دهد که سفر قهرمانان در آثار روایی ملت‌های مختلف، غالباً از الگوی واحدی تبعیت می‌کند. به عقیدۀ او این الگو از سه بخشِ جدایی، تشرف و بازگشت تشکیل شده است. در پژوهش حاضر میزان تطابق سفر داراب در داراب‌نامه طرسوسی، با این الگو بررسی شده است. پیکی داراب را به سفر دعوت می‌کند. در ابتدا در اجابتِ دعوت، تعلّل می‌ورزد، سپس سفر را آغاز می‌کند. با فائق آمدن بر نگهبانان آستان نخستین، وارد جادة آزمون می‌شود و بر موانع آن غلبه می‌کند. سپس با زن وسوسه‌گر مواجه می‌شود و سرانجام با خدابانو ازدواج می‌کند. وی در آشتی با پدر موفق است و به برکت نهایی می‌رسد. اگرچه او در ابتدا از بازگشت امتناع می‌کند، در نهایت به وطن باز می‌گردد و از نگهبانان آستان بازگشت عبور می‌کند و با غلبه بر مشکلات پیش رو، ارباب دو جهان می‌شود. هرچند بخش‌های اندکی از الگوی کمپبل در این داستان وجود ندارد، نتایج پژوهش گویای تطابق این سفر بر الگوی یاد شده است.

کلیدواژه‌ها


آبرامز، مایر هوارد.1386. فرهنگواره اصطلاحات ادبی. ترجمة سیامک بابایی. تهران: جنگل، جاودانه.

اسنودن، روت. 1388. خودآموز یونگ. ترجمه نورالدین رحمانیان. چ2. تهران: آشیان.

امامی، نصراللّه. 1377. مبانی و روشهاینقدادبی.تهران: جامی.

امیدسالار، محمود. 1388. «داراب‌نامه طرسوسی». در دانشنامه زبان و ادب فارسی. به سرپرستی اسماعیل سعادت. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

بهار، مهرداد. 1374. جستاری چند در فرهنگ ایران. چ2. تهران: فکر روز.

ــــــــــ . 1375. پژوهشی در اساطیر ایران. ویرایش دوم. تهران: آگه.

پالمر، مایکل. 1388. فروید، یونگ و دین. ترجمه محمّد دهگان‌پوروغلامرضا محمودی. تهران: رشد.

پراپ، ولادیمیر. 1386. ریختشناسی قصه‌های پریان.ترجمه فریدون بدره‌ای.چ2. تهران: توس.

حسینی، مریم و نسرین شکیبی ممتاز. 1391. «سفر قهرمان در داستان حمام باد گرد بر اساس شیوه تحلیل کمپبل و یونگ»،ادب پژوهی. ش22.

زرین‌کوب، عبدالحسین. 1383. از گذشته ادبی ایران. تهران: سخن.

ستاری، جلال. 1366. رمز و مثل در روانکاوی. تهران: توس.

سیاسی، علی اکبر. 1384. نظریه‌های شخصیتیا مکاتب روانشناسی. تهران: دانشگاه تهران.

شوالیه، ژان و آلن گربران. 1388. فرهنگ نمادها. ترجمه و تحقیق سودابه فضائلی. تهران: جیحون.

طاهری، محمد و حمید آقاجانی. 1392. «تبیین کهن‌الگوی سفرقهرمان بر اساس آرای یونگ و کمبل در هفت خان رستم»،ادبیات عرفانی و اسطورهشناختی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. سال 9. ش32.

طرسوسی، ابوطاهر. 1356. دارابنامه.تصحیحذبیح‌اللّهصفا.تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

عابدی، محمود. 1390. «سام‌نامه»،دربرگزیده مجموعه مقالات فردوسی و شاهنامهسرایی. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

عبدی، لیلا و اکبر صیادکوه. 1392. «بررسی دو شخصیت اصلی منظومة ویس و رامین بر اساس الگوی سفر قهرمان»، ادب پژوهی. ش24.

عطار نیشابوری، فریدالدین. 1390. منطقالطیر. تصحیح محمود عابدی و تقی پورنامداریان. تهران: سمت.

فرای، نورتروپ. 1377. تحلیل نقد. ترجمه صالح حسینی. تهران: نیلوفر.

فردوسی، ابوالقاسم. 1388. شاهنامه. به کوشش جلال خالقی‌مطلق. تهران: مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.

قائمی، فرزاد. 1389. «پیشینه و بنیادهای نظری رویکرد نقد اسطوره‌ای وزمینهوشیوهکاربردآندرخوانشمتونادبی»،نقدادبی. س3. ش11 و 12.

قربان صباغ، محمودرضا. 1392. «بررسی ساختار هفت خان رستم: نقدی بر کهن‌الگویسفرقهرمان»،جستارهایادبی. س46. ش180.

کمپبل، جوزف. 1392. قهرمان هزار چهره. ترجمه شادی خسروپناه. مشهد: گل آفتاب.

ــــــــــــ . 1377.قدرت اسطوره. ترجمه عباس مخبر. تهران: مرکز.

گرجی،مصطفی و زهره تمیم‌داری. 1391. «تطبیق پیر مغان با کهن‌الگوی پیرخردمندیونگ»، فصلنامهادبیاتعرفانیواسطورهشناختی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. س8. ش28.

گرین، ویلفرد و دیگران. 1385. مبانی نقد ادبی. ترجمه فرزانه طاهری. چ4. تهران: نیلوفر.

وگلر، کریستوفر. 1386. ساختار اسطورهایدرفیلمنامه.ترجمه عباس اکبری. تهران: نیلوفر.

یدالهی شاه‌راه،رؤیا. 1392. «تکاملشخصیتوهاب در زمینه عشق در داستان خانة ادریسی‌هابرمبنایسفرقهرمانجوزفکمپبل»،نقدادبی. س6. ش24.

یونگ، کارل گوستاو. 1377. انسان و سمبلهایش.ترجمهمحمودسلطانیه. تهران: جامی.

ـــــــــــــــــ . 1368. چهار صورت مثالی. ترجمه پروین فرامرزی. مشهد: آستان قدس رضوی.

ـــــــــــــــ . 1379. روح و زندگی. ترجمه لطیف صدقیانی. تهران: جامی.