بررسی بن‌مایه تنزّل آغازین با نگاهی به تفسیر کشف‌الاسرار و عدّة‌الابرار

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه

چکیده

در داستان هابیل و قابیل از تفسیر کشف‏الاسرارِ میبدی، سخن از ترسیدن قابیل با شنیدن آوازی و گریختن او از خلق و انس گرفتن با وحوش بیابان به میان آمده است. این موضوع با کهن‏الگویی ارتباط داردکه از آن با عنوان تنزّل آغازین یاد می‏شود. انسان طبق این کهن‏الگو، از دوره‏ای طلایینزول کرده و سرآغاز را از دست داده است. در پژوهش حاضر کوشش شده است با روش توصیفی - تطبیقی این کهن‏الگو در چند فرهنگ مختلف بررسی شود. این پژوهش نشان می‏دهد که کهن‏الگوی تنزل آغازین که در بیشتر آیین‏ها دیده می‏شود، حکایت از خویشاوندی انسان نخستین با طبیعت و حیوانات دارد که بر اثر اندیشه‏ای اهریمنی از دست رفته است. همراهی انسان با طبیعت در «دورۀ زرین»، هرچند فراموش شده، ردِپای آن کاملاً از بین نرفته است. حضور کهن‏الگوی یادشده در فرهنگ‎‏های مختلف، صورت‏های گوناگونی دارد، اما ویژگی‏های مشترکِ معینی پیوسته در آنها تکرار می‏شود.

کلیدواژه‌ها


کتاب مقدس.

الیاده، میرچا. 1382. اسطوره، رؤیا، راز. ترجمۀ رؤیا منجم. چ سوم. تهران: علم.

ـــــــــــ. 1390.اسطورۀ بازگشت جاودانه. ترجمۀ بهمن سرکاراتی. چ سوم. تهران: طهوری.

امامی، صابر. 1380.اساطیر در متون تفسیری. تهران: گنجینۀ فرهنگ.

اوستا. 1381. گزارش جلیل دوستخواه. چ ششم. تهران: مروارید.

بلان، یانیک. 1384. پژوهشی در ناگزیری مرگ گیلگمش. ترجمۀ جلال ستاری. چ دوم. تهران: مرکز.

بلعمی‌، ابوعلی‌محمد. 1386.تاریخ بلعمی‌.تصحیح محمدتقی‌بهار ومحمد پروین گنابادی‌.تهران: هرمس‌.

بیرلین، ج.ف. 1389.اسطوره‌های موازی. ترجمۀ عباس مخبر. چ دوم. تهران: مرکز.

بیرونی، ابوریحان. 1389. آثارالباقیه. ترجمۀ اکبر داناسرشت. چ ششم، تهران: امیرکبیر.

تاگور، رابیندرانات. 1334.چیتراوگزیدۀاشعار.ترجمة فتح‌الله مجتبایی. تهران: نیل.

جامی، نورالدین عبدالرحمان. 1370.نفحات‌الانس. محمود عابدی. چ دوم. تهران: اطلاعات.

دادگی، فرنبغ. 1380. بندهش. گزارنده مهرداد بهار. چ دوم. تهران: توس.

رضایی، مهدی. 1384. آفرینش و مرگ در اساطیر.چ دوم. تهران: اساطیر.

سعدی شیرازی، شیخ‏مصلح‌الدین. 1372. بوستان.تصحیح غلامحسین یوسفی. چ چهارم. تهران: خوارزمی.

سهروردی، ابوحفص عمر.1386.عوارف‌المعارف.ترجمۀ ابومنصور عبدالمؤمن اصفهانی. به اهتمام قاسم انصاری. چ چهارم. تهران: علمی و فرهنگی.

شکوهی زنجانی، محمد. 1380. شیخ اخی‌فرج زنجانی. زنجان: شهاب.

عطار نیشابوری، شیخ ‌فریدالدین. 1383.تذکرةالاولیاء. تصحیح رینولد نیکلسون. تهران: میلاد.

فردوسی، ابوالقاسم. 1387. شاهنامه. نسخه مسکو. چ دوم. تهران: سورۀ مهر.

کرامر، سمیوئل نوآ. 1391. الواح سومری. ترجمۀ داوود رسایی. چ چهارم. تهران: علمی و فرهنگی.

کریستین‌سن، آرتور. 1389. نمونه‌های نخستین انسان و نخستین شهریار.ترجمۀ ژالۀ آموزگار و احمد تفضلی. چ چهارم. تهران: چشمه.

گری، جان. 1390. اساطیر خاور نزدیک. ترجمۀ محمدحسین باجلان فرخی. چ دوم. تهران: اساطیر.

گریمال، پیر. 1381. اسطوره‌های بابل و ایران باستان. ترجمۀ ایرج علی‏آبادی. چ سوم. تهران: علمی و فرهنگی.

گرین، ویلفرد و همکاران. 1380. مبانی نقد ادبی. ترجمۀ فرزانۀ طاهری. چ دوم. تهران: نیلوفر.

گیل‌گمش. 1387. برگردان احمد شاملو. چ ششم، تهران: چشمه.

محمد‌بن منوّر.1376. اسرارالتوحید. تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی. چ دوم. تهران: آگاه.

مظفری، علی‌رضا و علی‏اصغر زارعی. 1392.«ضحاک و بین‌النهرین». فصلنامۀ ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. س9. ش33.

مکال،هنریتا. 1389.جهان اسطوره‌ها. ترجمۀ عباس مخبر. چ دوم. تهران: مرکز.

مولوی بلخی، جلال‌الدین محمد. 1375. مثنوی معنوی. تصحیح نیکلسون.چ هشتم. تهران:بهزاد.

میبدی، ابوالفضل. 1361.کشف‌الاسرار و عدةالابرار. به اهتمام علی‌اصغر حکمت. تهران: امیرکبیر.

هینلز، جان راسل. 1389. شناخت اساطیر ایران. ترجمۀ محمدحسین باجلان فرخی. چ سوم. تهران: اساطیر.

ــــــــــــــــ. 1382. شناخت اساطیر ایران. ترجمۀ ژالۀ آموزگار و احمد تفضلی. چ هشتم. تهران. چشمه.

یونگ، کارل گوستاو. 1384. انسان و سمبلهایش. ترجمۀ محمود سلطانیه. چ پنجم.تهران: جامی.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

References

Ketāb-e Moghaddas.

Attār, Farid-oddin. (2004/1383SH). Tazkarat-ol-owliā. Ed. by Rynold Nicholson. 1st ed. Tehrān: Nashr-e Milād.

Avestā. (2002/1381SH). Reported by Jalil-e Doustkhāh. 6th ed. Tehrān: Morvārid.

Bal’ami, Abu-’Ali. (2007/1386SH). Tārikh-e Bal’ami. Ed. by Mohammad Taghi Bahār and Mohammad Parvin Gonābādi. 1st ed. Tehran: Nashr-e Hermes.

Bierlein, J. F. (2010/1389SH). Ostoureh-hā-ye movāzi (Parallel Myths). Tr. by Abbās Mokhber. 2nd ed. Tehrān: Markaz.

Birouni, Abu-Reiy'hān. (2010/1389SH). Āsār-ol-bāghiyah. Tr. by Akbar Dānāseresht. Tehran: Amirkabir.

Blanc, Yannick. (2005/1384SH). Pazhouhesh dar nāgoziri-ye marg-e Gilgamesh. (Enquete Sur La Mart De Gilgamesh). 2nd ed. Tr. by Jalāl Sattāri. Tehrān: Markaz.

Bondaheshn. (2001/1380H).Translated and reported by Mehrdād Bahār. 2nd ed. Tehran: Nashr-e Tous.

Christensen, Arthur. (2010/1389SH). Nemoune-hā-ye nakhostin ensān o nakhostin shahriyār dar tārikh-e afsāne-hā-ye Irāniyān (Les types du premier home et du premier roi dans l'histoire légendaire des Iraniens). Tr. by Zhāleh Āmouzegār and Ahmad Tafazzoli. 4th ed. Tehran: Nashr-e Cheshmeh.

Eliade, Mircea. (2003/1382SH). Ostoureh, ro’yā, rāz (myths, dreams mysteries). Tr. by Ro’ya Monajjem. 3rded. Tehran: Nashr-e ’Elm.

Eliade, Mircea. (2006/1390SH). Ostoureh-ye bāzgasht-e jāvdāneh (Le mythe de l'éternel retour). Tr. by Bahman Sarkārāti. Tehran: Tahouri.

Emāmi, Sāber. (2001/1380SH). Asātiri dar motoun-e tafsiri. 1st ed. Tehrān: Nashr-e Ganjineh-ye Farhang.

Ferdowsi, Abolghāsem. (1999/1378SH). Shāhnāmeh. Moscow edition. 2nd ed. Tehran: Nashr-e Soureh Mehr.

Gilgamesh. (2008.1387SH). Tr. by Ahmad Shāmlou. 6th ed. Tehrān: Nashr-e Cheshmeh.

Gray, John. (2011/1390SH). Asātir-e khāvar-e nazdik (‎Near Eastern mythology). Tr. by Bājelān Farrokhi. 2nd ed. Tehrān: Asātir.

Grimal, Pierre. (2002/1381SH). (2008/1387SH). Ostoureh-hā-ye Bābel va Irān-e Bāstān (Alain ‎Contes et legendes De Babylone et De Perse). Tr. by Iraj ’Ali Ābādi.3rd ed. Thehrān: Sherkat-e Enteshārāt-e Elmi va Farhangi.

Guerin, Wilfred L. and et.al. (2001/1380SH). Mabāni-e naghd-e adabi (A Handbook of critical Approaches to literature). Tr. by Farzāneh Tāheri. 2nd ed. Tehran: Niloufar.

Hinnells, John Russell. (2010/1389SH). Shenākht-e asātir-e Iran (Persian mythology). Tr. by Bājelān Farrokhi. 3rd ed. Tehran: Asātir.

Hinnells, John Russell. (2010/1389SH). Shenākht-e asātir-e Iran (Persian mythology). Tr. by Zhāleh Āmouzegār and Ahmad Tafazzoli. 8th ed. Tehran: Nashr-e Cheshmeh.

Jāmi, Nour-oddin ’Abd-orrahmān. (1991/1370SH). Nafahāt-ol-ons. Dr. Mahmoud ’Ābedi. Tehran: Ettelā’āt.

Jung, Carl Gustav. (2005/1384SH). Ensān va sambol-hā-yash. Tr. by Mahmoud Soltāniyeh. 5thed. Tehrān: Nashr-e Jāmi.

Kramer, Samuel Noah. (2011/1391SH). Alvāh-e Soumeri (‎From the tablets of Sumer). Tr. by Dāvoud Rasā'ei. 4th ed. Thehrān: Nashr-e ’Elmi o Farhangi.

McCall, Henrietta. (2006/1385SH). Jahān-e Ostoure-hā (World of myths). Tr. by ’Abbās Mokhber. 2nd ed. Tehran: Markaz.

Meibodi, Abolfazl Rashid-oddin. (1982/1361SH). Kashfol-asrār va Oddatol-abrār. With the efforts of ’Ali Asghar Hekmat. 1st ed. Tehrān: Amirkabir.

Mihani, Mohammad Ebn-e Monavvar. (1997/1376SH). Asrār-ottowhid. Ed. by. Mohammad Rezā Shafi’ei Kadkani. 2nd ed. Tehran: Nashr-e Ᾱgāh.

Mowlavi, Jalāl-oddin Mohammad. (1996/1375SH). Masnavi-e Ma’navi. Ed. by R.N. Nicholson. 8th ed. Tehran: Nashr-e Behzād.

Mozaffari, ’Ali Rezā and ’Ali Asghar Zāre’i. (2013/1392SH). “Zahhāk o Beinonahreyn”. Azād University Quarterly Journal of Mytho-mystic Literature. Year 9. No. 33.

Rezāei, Mehdi. (2005/1384SH). Āfarinesh o marg dar asātir (Creation and death in myth). 2nd ed. Tehran: Asatir.

Sa’di Shirāzi, Mosleh-oddin. (1993/1372SH). Boustān. Ed. by Gholām-hossein Yousefi. 4th Ed. Tehrān: Khārazmi.

Shokouhi Zanjāni, Mohammad. (2001/1380SH). Sheikh Akhi Faraj Zanjāni. 1st ed. Zanjān: Nashr-e Shahāb.

Sohravardi, Shahab-oddin ’Omar. (2007/1386SH). ’Awāref-ol-ma’āref. Tr. By Abu-Mansour ibn ’AbdolMo’men Esfahāni. With the Efforts of Ghāsem Ansāri. 4th ed. Tehran: ’Elmi o farhangi.

Tagore, Rabindranath. (1955/1334SH). Chitrā va gozideh-ye as’ār. Fathollāh Mojtabāei. 1sted. Tehrān : Nashr-e Nil.