کهن‌الگوی قهرمان در منظومۀآرش کمانگیرسیاوش کسرایی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور

2 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور

3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور

4 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور

چکیده

آرکی‌تایپ یا کهن‌الگو، مهم‌ترین اصطلاح مکتب روانکاوی کارل گوستاو یونگ، شامل صور کهن و افکار و امیال غریزی است که در ناخودآگاه جمعی مشترک انسان‌ها وجود دارند. محتویّات ناخودآگاه جمعی در اسطوره‌ها، مذاهب، رؤیاها، تخیّلات و آثار ادبی رخ می‌نمایانند. در این میان، اهمیّت آثار حماسی به عنوان تجلّی‌گاه اسطوره و کهن‌الگوها غیر قابل انکار است. در پژوهش پیشِ رو، کهن‌الگوی قهرمان در منظومۀ حماسیآرش کمانگیراثر سیاوش کسرایی بررسی و تحلیل شده است. هر انسانی در درون خود قهرمانی دارد و به سفر قهرمانی خاصّی می‌پردازد. این سفر درواقع، همان الگویی است که برای طی کردن مسیر خودشناسی و رشد فردیّت انتخاب کرده است. بررسی حاضر نشان می‌دهد که آرش که کهن‌الگوی قهرمان در شخصیّت او حاکم است، با طی کردن فراز و فرودهای مختصّ این کهن‌الگو، مسیر خودشناسی را به سرانجام رسانده و به «خود» واقعی‌اش پی برده است. در بُعد اجتماعی نیز ایرانیان به شناخت نسبت به هویّت جمعی و خودِ قومی و ملّی خویش رسیده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Archetype of Hero in the Epic Poem of Ārash-e Kamāngīr

نویسندگان [English]

  • fateme kopa 1
  • narges mohammadi badr 2
  • mostafa gorji 3
  • khiroalnesa mohamadpor 4
چکیده [English]

 
Archetype, as the most important term of Jungian psychoanalysis, refers to old images and instincts that rooted in collective unconscious. The contents of unconscious are revealed in myths, religions, dreams, imagination and literary works. The importance of epic works, as the place of manifestation of myths and archetypes, is undeniable. The present article tries to analyze the archetype of hero in the epic poem of Ārash-e Kamāngīr (Ārash the Archer) of Siyāvash Kasrāei. Every man has a hero in his heart and begins his own journey which becomes a way for self-knowledge and individual growth. The present research shows that the archetype of hero is represented in personality of Ārash, and he receives self knowledge and knows his real “self” by trekking the ups and downs of the archetype. From social point of view, the epic is also a symbol of Iranians’ collective and national identity

کلیدواژه‌ها [English]

  • Archetype
  • Jung
  • hero
  • Ārash-e Kamāngīr (Ārash the Archer)
  • Siyāvash Kasrāei
اسماعیل‌پور، ابوالقاسم. 1377. اسطوره، بیان نمادین. چ1. تهران: سروش (انتشارات صدا و سیما).

انوشه، سید‌محمد. 1383. «نورتروپ فرای و صورت‌های ازلییا کهن‌الگویی ادبیات».مجلۀ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه سمنان. ش8.

بلعمی، ابوعلی. 1353. تاریخ بلعمی. تصحیح محمّد‌تقی ‌بهار. به کوشش محمد پروین گنابادی. ج1. چ2. تهران: زوّار.

بهار، مهرداد. 1387. از اسطوره تا تاریخ. گردآورنده ابوالقاسم اسماعیل‌پور. چ6. تهران: چشمه.

بیرونی، ابوریحان. 1363.آثار‌الباقیه. ترجمة اکبر داناسرشت. چ3. تهران: امیرکبیر.

پالمر، مایکل. 1385. فروید،یونگ و دین. ترجمة محمّد دهگانپور و غلامرضا محمودی. تهران: رشد.

ترقّی، گلی. 1387. بزرگ‌بانوی هستی. چ2. تهران: نیلوفر.

تفضّلی، احمد. 1356. دانشنامة ایران و اسلام. زیر نظر احسان یارشاطر. ج1. تهران: چاپخانه زیبا.

دوستخواه، جلیل. 1382. اوستا؛ کهن‌ترین سروده‌های ایرانیان. چ7. ج2. تهران: توس.

روزبه، محمّد‌رضا. 1391. ادبیات معاصر ایران. چ5. تهران: روزگار.

ستّاری، جلال. 1366. رمز و مثل در روانکاوی. چ1. تهران: توس.

شفیعی کدکنی، محمد‌رضا. 1383. ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت. چ2. ویرایش دوم. تهران: سخن.

شمس لنگرودی. 1390. تاریخ تحلیلی شعر نو. ج2. چ6. تهران: مرکز.

شولتز، دوان و سیدنی الن. 1378. تاریخ روان‌شناسی نوین. ترجمة علی‌اکبر سیف و همکاران. چ2. تهران: آگاه.

شولتس، دوآن. 1390. روانشناسی کمال. ترجمة گیتی خوشدل. چ17. تهران: پیکان.

طاووسی، محمود و آمنه درودگر. 1390. «اسطوره و ادبیات مدرن». مجلّۀ ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. س7. ش23.

قایمی، فرزاد. 1389. «پیشینه و بنیادهای نظری رویکرد نقد اسطوره‌ای و زمینه و شیوۀ کاربرد آن در خوانش متون ادبی».فصلنامۀ علمی پژوهشی نقد ادبی. س3. ش11و12.

کزّازی، میرجلال‌الدّین. 1390. رؤیا، حماسه، اسطوره. چ6. تهران: مرکز.

کریمی، امیربانو و مهناز رضایی. 1387. «بررسی تطبیقی علل باز‌آفرینی اسطوره در شعر معاصر ایران و «رؤیای مکزیکی» اثر لوکله زیو».مجلّۀ ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. س4. ش13.

کسرایی، سیاوش. 1386. از آوا تا هوای آفتاب: مجموعه شعرهای سیاوش کسرایی. چ2. تهران: نادر.

کلیاشتورینا، وراب. 1380. شعر نو در ایران. ترجمة همایون‌تاج طباطبایی. تهران: نگاه.

کمبل، جوزف. 1385. قهرمان هزارچهره. ترجمة شادی خسروپناه. چ1. مشهد: گل‌آفتاب.

ـــــــــــــ. 1390. قدرت اسطوره. ترجمة عباس مخبر. چ7. تهران: مرکز.

گورین، ویلفرد. ال و دیگران. 1383. راهنمای رویکردهای نقد ادبی. ترجمة زهرا میهن‌خواه. چ4. تهران: اطلاعات.

محمدی، محمد‌حسین. 1374. فرهنگ تلمیحات شعر معاصر ایران. تهران: میترا.

مکاریک، ایرنا ریما. 1388. دانش‌نامۀ نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمة مهران مهاجر و محمّد نبوی. چ3. تهران: آگاه.

مورنو، آنتونیو. 1390. یونگ، خدایان و انسان مدرن. ترجمة داریوش مهرجویی. چ6. تهران: مرکز.

هکسلی، آلدوس. 1386. از مقالۀ خودشناسی مندرج در کتاب سیری در سپهر جان. از مصطفیملکیان. چ2. تهران: نگاه معاصر.

یاوری، حورا. 1387. روانکاوی و ادبیات؛ دو متن دو انسان، دو جهان. تهران:سخن.

یونگ، کارل گوستاو. 1389. انسان و سمبل‌هایش. چ7. تهران: جامی.