نقد اسطوره‌شناختی ژرفا، بر بنیاد کهن‌نمونة مادینه روان

نویسنده

استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی ـ واحد قم

چکیده

کهن‌نمونه‌ها، با تصویرهای کهن‌نمونه‌ای مانند کوه و اعداد و درون‌مایه‌های کهن‌نمونه‌ای چونان آفرینش و مرگ همسان نیست و به گمان نهان‌پژوه سوئیسی، کارل گوستاو یونگ، کهن‌نمونه‌ها، سازندة نمایه‌ها و درون‌مایه‌های کهن‌نمونه‌ای است. پنج کهن‌نمونة «خود»، «سایه»، «نرینه روان (= آنیموس)»، «مادینه روان (= آنیما)» و «نقاب» از کهن‌نمونه‌های برجسته و بُنیادین یونگ است که کارکرد آنها در دبستان نقد اسطوره‌شناختی ژرفا برای گزارش و رمزگشایی اسطوره و حماسه‌های اسطوره‌ای، بُنیادین و بی‌بَدیل می‌نماید. در کتاب‌های نقد ادبی، این کهن‌نمونه‌ها در زیر دبستان‌های نقد اسطوره‌شناختی و روان‌شناختی می‌آید و در اندازة تعریف، پایان می‌یابد و هیچ‌گونه تحلیل و کارکردی از آنها در نقدهای اسطوره‌شناختی به‌دست داده نمی‌شود. ما، در این جُستار برای نخستین بار یکی از این کهن‌نمونه‌ها، نامزد به مادینه‌روان را می‌گزاریم و کارکرد آن را در حماسه‌های اسطوره‌ای، فرارویِ منتقدان ادبی‌ می‌نهیم و به رمزگشایی‌های نوی در حماسه‌های اسطوره‌ای، چونان شاهنامه دست می‌یابیم.
در پایان، آنچه بایستة گفت می‌نماید آنست که گزارش و تحلیل ما از کهن‌نمونة مادینه‌روان، بی‌پیشینه و نوآیین است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Animus in Epic Myths: A "Mythological Criticism of Depth" Approach

چکیده [English]

 
According to Carl Gustav Jung, The Archetypal themes (like creation and death) and images (like mountain and numbers) are rooted in basic archetypes. The self, the shadow, the anima, the animus, and persona are the main archetypes. In "mythological criticism of depth", it is necessary to use these archetypes for analyzing and decoding of myths. In literature and literary critical texts, they are not analyzed from mythological criticism point of view.
 The present article  tries to study the function of one of these archetypes, namely the animus, in epic myths, especially Shāhnāmeh, from mythological criticism point of view.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mythological Criticism of Depth
  • the Animus
  • Archetype
کتابنامه
آموزگار، ژاله. 1374. تاریخ اساطیری ایران.‌ چ 2. تهران: سمت.
اسدی توسی، علی بن احمد. 1354. گرشاسب‌نامه. به اهتمام حبیب یغمایی. چ1. تهران: چاپ تهران.
ایونس، ورونیکا. 1381. اساطیر هند. ترجمة باجلان فرخی. چ 2. تهران: اساطیر.
بووار، سیمون دو. 1385. جنس دوم. ترجمة قاسم صنعوی. تهران : طوس.
بیلسکر، ریچارد. 1387. اندیشه‌های یونگ. ترجمة حسین پاینده. چ 2.‌ تهران: آشیان.
پورداود، ابراهیم. 1384. گات‌ها. تهران: اساطیر.
ـــــــــــــ . 1377. یشت‌ها. چ 1. تهران: اساطیر.
حافظ. 1369. دیوان. به کوشش محمد قزوینی و قاسم غنی. چ24. تهران : زوّار.
رستگار فسایی، منصور. 1385. حافظ و پیدا و نهان زندگی. چ 1. تهران: سخن.
رضایی، مهدی. 1383. آفرینش و مرگ در اساطیر. چ 2. تهران: اساطیر.
روتِون، کنت نولز. 1385. اسطوره. ترجمة ابوالقاسم اسماعیل‌پور. چ 2. تهران: مرکز.
ستاری، جلال. 1386. سیمای زن در فرهنگ ایران. چ 2. تهران: مرکز.
سیاسی،‌ علی‌اکبر. 1354. نظریه‌های شخصیّت. چ 2. تهران: دانشگاه تهران.
فردوسی. 1374. شاهنامه. به تصحیح ژول مول. چ 2. تهران: بهزاد.
فریدا، فوردهام. 1374. مقدمه‌ای بر روان‌شناسی یونگ. ترجمة حسین یعقوب‌پور. چ 1. تهران: اوجا.
کزّازی، میرجلال‌الدین. 1385 الف. نامة باستان. چ 1. تهران: سمت.
ـــــــــــــــــــ . 1385ب. رویا، حماسه، اسطوره. چ 3. تهران: مرکز.
گرین، ویلفرد. 1385. مبانی نقد ادبی. ترجمة فرزانه طاهری. چ 1. تهران: نیلوفر.
گیلانی، سیداشراف‌الدین. 1363. متن کامل نسیم شمال. به کوشش حسین نمینی. چ 2.‌ تهران: فروزان.
لاهیجی، شهلا. 1371. شناخت هویت زن ایرانی. چ 1. تهران: روشنگران.
مزداپور، کتایون. 1382. گناه ویس. چ 1. تهران: اساطیر.
نظامی. 1380. لیلی و مجنون. به کوشش سعید حمیدیان. چ 1. تهران: قطره.
واحددوست، مهوش. 1383. رویکردهای علمی به اسطوره‌شناسی. تهران: سروش.
ولی، عبدالوهاب. 1369. حیات اجتماعی زن در تاریخ ایران. چ 1. تهران:‌ امیرکبیر.
هال، جیمز. 1374. فرهنگ نگاره‌ای نمادها در هنر شرق و غرب. ترجمة رقیه بهزادی. چ 1. تهران: مؤسسة فرهنگ‌ معاصر.
هندرسن، جوزف لوئیس. 1386. انسان و اسطوره‌هایش. ترجمة حسن اکبریان طبری. چ 1. تهران: دایره.
هینلز، جان. 1386. شناخت اساطیر ایران. ترجمة ژاله آموزگار، احمد تفضلی. چ 2. تهران: چشمه.
یونگ، کارل گوستاو. 1385. روح و زندگی. ترجمة لطیف صدقیانی. چ 1. تهران: جامی.
ــــــــــــــــ . 1386. انسان و سمبلهایش. ترجمة محمود سلطانیه. چ 4. تهران: جامی.