بررسی تطبیقی کهن‌الگوی نقاب در آراء یونگ و ردپای آن در غزل‌های مولانا (غزلیات شمس)

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بوعلی سیناهمدان

2 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بوعلی سیناهمدان

چکیده

نقاب در اصل و در کاربرد مفهومی و اصطلاحی، در دایرة مفاهیم روان‌شناسی به کار می‌رود؛ اما در نوشته‌های یونگ تمایز معناداری یافته است که امروزه، هر گاه از آن سخن در میان باشد، به گونه‌ای با آرا و افکار یونگ، در پیوند است. از نظر او، نقاب به دو دسته قابل تقسیم‌بندی ا‌ست؛ دستة اول، صورتکی است که انسان بر چهره‌اش می‌زند و خود را آن‌طور که نیست، نشان می‌دهد. دستة دوم، دربرگیرندة پندارها و خیالاتی غیر واقعی‌ است که مانع از رشد و نمو خود حقیقی او می‌شود. یونگ با دقیق‌شدن در امور روانی و جان آسمانی انسان، مسئلة نقاب را به گونة نظریه‌ای می‌پرورد و پیش روی ما می‌گذارد. او یکی شدن با نقاب را در جلوگیری از رشد شخصیت و رسیدن به فردیت، بزرگ‌ترین زیان می‌داند و افراد را از یک‌سوشدن بر حذر می‌دارد. از سویی در ادبیات عرفانی ما از جمله در غزلیات شمس، مفاهیمی وجود دارد که ژرف‌ساخت آن، با الگویی‌که یونگ تعریف می‌کند، هم‌خوانی و هم‌پوشانی دارد. ما در این مقاله، رمزها و سمبل‌هایی را که مولانا در غزلیات برای بیان مفهوم نقاب به کار برده است، بررسی کرده و درعین حال از آوردن نمونه‌هایی از دیگر آثار عرفانی ناگزیر بوده‌ایم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Persona in the Works of Jung and Jalāl al-Din Balkhi (Divan-e Shams): A Comparative Study

نویسندگان [English]

  • Ali Mohammadi 1
  • Masome Esmaeelipour 2
1 A.Mohammadi Associate Professor of Persian Language and Literature, Bu-Ali Sinā University
2 M.A in Persian Language and Literature, Buali Sinā University
چکیده [English]

Persona is a psychological term but in the works of Carl Gustav Jung, it is a distinguished concept. According to Jung, Persona has two meanings: first, it is a mask man wears to present an unreal picture of himself; secondly, it refers to unreal imaginations and thoughts that prevent the ego from growing. The identification with the persona leads to lack of development of personality.
In Persian mystical literature, esp. Divan-e Shams, composed by Mowlana Jalāl al-Din Balkhi, there are some themes that overlap with Jungian concept of persona.
In the present article, we have decided to study those symbols employed by Mowlana in his Divan that refer to the mask. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Persona
  • Archetype
  • Carl Gustav Jung
  • Mulana Jalāl al-Din Rūmi
  • Divan Shams

بیلسکر، ریچارد. 1388. اندیشة یونگ. ترجمة حسین پاینده. چ 3. تهران: آشیان.

پورنامداریان، محمدتقی. 1375. رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی. چ 4. تهران: علمی و فرهنگی.

تاجدینی، علی. 1383. فرهنگ نمادها و نشانه‌ها در اندیشة مولانا. چ 2. تهران: سروش.

سعدی. 1359. بوستان سعدی. به تصحیح و توضیح از دکتر غلامحسین یوسفی. چ 1. تهران: انجمن زبان و ادبیات فارسی.

سنایی. 1387. حدیقة الحقیقه و شریعة الطریقه. به تصحیح مدرس رضوی. چ 7. تهران: دانشگاه تهران.

سجادی، سید جعفر. 1381. فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی. چ 6. تهران: طهوری.

شمیسا، سیروس. 1377. فرهنگ اشارات ادبیات فارسی. چ 1. تهران: فردوسی.

شولتس، دوآن. 1362. الگوی شخصیت سالم. ترجمة گیتی خوشدل. چ 1. تهران: نو.

عطار نیشابوری. 1384. منطق الطیر. به تصحیح و شرح سیدصادق گوهرین. چ 22. تهران: علمی و فرهنگی.

عمادزاده، حسین. 1383. تاریخ انبیا از آدم تا خاتم و قصص قرآن. چ 2. تهران: اسلام.

فوردهام، فریدا. 1356. مقدمه‌ای بر روان‌شناسی یونگ. ترجمة مسعود میربهاء. تهران: اشرفی.

فیست، جس و فیست، گریگوری. 1389. نظریه‌های شخصیت. ترجمة یحیی سیدمحمدی. تهران: روان.

مورنو، آنتونیو. 1386. یونگ، خدایان و انسان مدرن. ترجمة داریوش مهرجویی. چ 4. تهران: مرکز.

مولوی . 1387. غزلیات شمس تبریز. گزینش و تفسیر محمدرضا شفیعی کدکنی. چ 3. ج1. تهران: سخن.

ـــــ . 1383. مثنوی معنوی. به شرح کریم زمانی. چ 17. تهران: اطلاعات.

هاریسون. 1372. روان پزشکی. ترجمة محمدرضا شمس، محمدعلی شادیان‌حقیقی، بابک شکوهی. چ 1. تهران: فروغ اندیشه.

یونگ، کارل گوستاو. 1387الف. روح و زندگی. ترجمة دکتر لطیف صدقیانی. چ 3. تهران: جامی.

ــــــــــــــــــ . 1387ب. انسان و سمبل‌هایش. ترجمة محمود سلطانیه. چ 6. تهران: جامی.

ــــــــــــــــــ . 1378. خاطرات، رویا، اندیشه‌ها. ترجمة پروین فرامرزی. چ 3. مشهد: آستان قدس رضوی.

ـــــــــــــــــ . 1386. روان‌شناسی و دین. ترجمة فؤاد روحانی. تهران: علمی و فرهنگی.

ـــــــــــــــــ . 1368. چهار صورت ‌مثالی. ترجمة پروین فرامرزی. مشهد: معاونت آستان قدس رضوی.

ــــــــــــــــ . 1379. روان‌شناسی و کیمیاگری. ترجمة پروین فرامرزی. چ 2. مشهد: آستان قدس رضوی.

 

منابع انگلیسی

Allner, Irmin. 1993. A Jungian interpretationof Goeeth, s Faust with special Emphasis on the individuation process. U.S.A: Syracuse University.

Figgis, Darrill. 1926. A Mask. London: Julian Editions.

Herskovitz, Stephen And Malcolm Crystal. 2010. "The essential brand persona: storytelling and branding". Journal of business strategy. Massachusetts. U.S.A.

Jung, Carl Gustav. 1966. The practice of psychotherapy. Essays on the psychologyof Tranference an ither subjects. . New York: Vintage Books.

-------------. 1960. The Psychogenesisof Mantal Disease. New York: Pantheon Books.

------------- .1960. The Archetype and the collective unconscious. New York: Princeton univ.

Lazlo, Violet s. 1958. Psyche and Symbol. A. selection from the. writing of C.G.Jung. New York: Doubleday.

Maduro .Renaldo.  j.  joseph  B. Wheelwright. 1992."Archetype  and  Archetypal image". In Jungian Literary Criticism: Northwestern University s press.

Samuels. Andrew. 1986. Acritical  Dictionary  of   Jungian  Analysis. London: Routledge & Kegan Paul.

Witmont, Edward  c. 1973. The symbolic Ouest. Princeton.N.J.: Princeton university press.

Wyse, Margaret. A. 1997. The Jungion  mother archetype in Chretien de Troyes Perceval and  john  Milton . s mask presented  at Ludlow  castle  Samson  agonists. paradise  lost  an paradise  regained. United States: University of Kentucky.

References

Attār-e Neishaburi. (2005/1384H). Mantegh-ot Teir. Ed. and annotation by Seyyed Sadegh Gowharin. 22nd ed. Tehran: Elmi va Farhangi.

Bilisker, Richard. (2009/1388H). Andishe-ye Yung. Tr. by Hossein Payandeh. 3rd ed. Tehran: Ashian.

Bozorg Bigdeli, Saeed & Pour Abrisham, Ehsan. (2011/1390H). Naghd va tahlil-e hekayat-e Sheikh-e San’an bar asas-e nazariye-ye fardiyyat-e Yung. Azad University Quarterly Journal of Mytho-mystic Literature. Year 7, no. 23.

Emadzadeh, Hossein. (2004/1383H). Tarikh-e anbia az Adam ta Khatam va ghesas-e Ghor’an. 2nd ed. Tehran: Eslam.

Feast, Jess and Feast, Gregory. (2010/1389H). Nazarie-hāye shakhsiat. Tr. by Yahya Seyyed Mohammadi. Tehran: Ravan.

Fordham, Frieda. (1977/1356H). Moghaddame-yi bar ravanshenasi-e Yung (An Introduction to Jung’s Psychology). Tr. by Masoud Mirbaha. Tehran: Ashrafi.

Harrison. (1993/1372H). Ravanpezeshki. Tr. by Mohammad Reza Shams, Mohammad Ali Shadian Haghighi, Babak Shokoohi. 1st ed. Tehran: Foroogh-e Andishe.

Jung, Carl Gustav. (2008/1387H)A. Rooh va zendegi. Tr. by Latif Sadaghiani. 3rd ed. Tehran: Jami.

--------. (1989/1368H). Chahar soorat-e mesali. Tr. by Parvin Faramarzi. Mashhad: Moavenat-e Astan-e Ghods-e Razavi.

--------. (1999/1378H). Khaterat, roya, andishe-ha. Tr. by Parvin Faramarzi. 3rd ed. Mashhad: Astan-e Ghods-e Razavi.

--------. (2000/1379H). Ravanshenasi va kimiagari. Tr. by Parvin Faramarzi. 2nd ed. Mashhad: Astan-e Ghods-e Razavi.

--------. (2007/1386H). Ravanshenasi va din. Tr. by Foad Rowhani. Tehran: Elmi va Farhangi.

--------. (2008/1387H)B. Ensan va sambol-hayash (Man and his symbols). Tr. by Mahmood Soltaniyyeh. 6th ed. Tehran: Jami.

Moreno, Antonio. (2007/1386H). Yung, khodayan, va ensan-e modern (Jung, Gods, and Modern Man). Tr. by Dariush Mehrjuyi. 4th ed. Tehran: Markaz.

Mowlavi. (2008/1387H). Ghazaliat-e Shams-e Tabriz. Selection and interpretation by Mohammad Reza Shafi’ie Kadkani. 3rd ed. 1st Vol. Tehran: Sokhan.

--------. (2004/1383H). Masnavi-e Ma’navi. Annotation by Karim Zamani. 17th ed. Tehran: Ettelā’āt.

Pournamdarian, Mohammad Taghi. (1996/1375H). Ramz va dāstan-hāye ramzi dar adab-e Farsi. 4th ed. Tehran: Elmi va Farhangi.

Sa’di. (1980/1359H). Boostan-e Sa’di. Ed. and interpretation by Gholamhossein Yusefi. 1st ed. Tehran: Anjoman-e Zaban va Adabiat-e Farsi.

Sajjādi, Seyyed Ja’far. (2002/1381H). Farhang-e estelahat va ta’birat-e erfani. 6th ed. Tehran: Tahuri.

Sanaii. (2008/1387H). Hadighat-ol Haghighe va Shari’at-ol Tarighe. Ed. by Modarres Razavi. 7th ed. Tehran: Tehran University Press.

Schultz, Duane P. (1983/1362H). Olguye shakhsiat-e salem. Tr. by Giti Khoshdel. 1st ed. Tehran: No.

Shamisa, Sirus. (1998/1377H). Farhang-e esharat-e adabiat-e Farsi. 1st ed. Tehran: Ferdowsi.

Tajeddini, Ali. (2004/1383H). Farhang-e namād-hā va neshane-hādar andishe-ye Mowlana. 2nd ed. Tehran: Sorush.