دگردیسی ایندرا به رستم

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیارزبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان ـ

2 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان

چکیده

شخصیت رستم(1) در شاهنامه و ایندرا در ریگ ودا ـ کتاب مقدس هندی‌ها ـ آن‌قدر به هم شباهت دارد که هر دو در یک پژوهش کنار هم مقایسه و تحلیل شوند. این پژوهش با طرح شباهت‌ها در وظایف، اعمال و شخصیت هر دو اسطوره و با ذکر شواهدی از هر دو کتاب می‌کوشد این نظریه را تقویت کند که رستم دگردیسی/تغییر یافته ایزد ایندرا است؛ ایندرا که زمانی مورد ستایش هر دو قوم آریایی هند و ایران بود، در سال‌های بعد در ایران با عبور از صافی دین زردشت- که مجالی برای چند خدایی باقی نمی‌گذاشت- به شکل پهلوانی درآمد. نگاهی دقیق به رفتار و ویژگی‌های رستم در شاهنامه همان شخصیت ایزدی او را که هنوز در هند ایندرا نامیده می‌شود، به ذهن می‌آورد. در این پژوهش به سی مورد از این شباهت‌ها اشاره می‌کنیم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Metamorphosis of Indra to Rostam

نویسندگان [English]

  • Mohammadreza nasre esfehani 1
  • ali sadegi 2
چکیده [English]

The similarities between Indra, in Rigveda, and Rostam, in Shāhnāmeh, make comparison of these two characters possible. The present research, by discussing their duties, acts and personalities, tries to show that Rostam is a metamorphisis of Indra. Once, Indra was worshiped by both Indians and Iranians. But then, after the spreading of Zoroastrianism in Iran, which rejected polytheism, Rostam appeard as a hero and Indra gradually faded away.
In this article, we will elaborate on thirty similarities of these characters.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Indra
  • Rostam
  • Metamorphisis
  • Rigveda
  • Shāhnāmeh
آموزگار، ژاله. 1388. تاریخ اساطیر ایران. چ 11. تهران: سمت.

بالازاده، امیرکاووس. 1377. مهرداد بهار. تهران: انجمن آثار و مفاخر ملی ایران.

اسماعیل‌پور، ابوالقاسم. 1378. اسطوره، بیان نمادین. چ 2. تهران: سروش.

بهار، مهرداد. 1351. اساطیر ایران. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

ـــــــــ . 1375. پژوهشی در اساطیر. تهران: آگاه.

دونار روزنبرگ. 1379. اساطیر جهان. ترجمه عبدالحسین شریفیان. تهران: اساطیر.

رزمجو، حسین. 1381.  قلمرو ادبیات حماسی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.

رستگار فسایی، منصور. 1383. پیکرگردانی در اساطیر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.

ریاحی، محمدامین. 1382. سرچشمه‌های فردوسی‌شناسی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.

ریگ‌ودا (گزیده سروده‌ها). 1372. به تحقیق، ترجمه و مقدمه محمدرضا جلالی‌نایینی. چ 3. تهران: نقره.

سرکاراتی، بهمن. 1385. سایه‌های شکار شده. چ 2. تهران: طهوری.

شمیسا، سیروس. 1378. انواع ادبی. چ 2. تهران: فردوس.

صفا، ذبیح الله. 1369. حماسه سرایی در ایران. چ 5. تهران: امیرکبیر.

فردوسی. 1388. شاهنامه. به تصحیح خالقی‌مطلق. چ 2. تهران: مرکز دایرةالمعارف اسلامی.

ـــــــــــ . 1385. شاهنامه. از روی نسخه چاپ مسکو. به تصحیح سعید حمیدیان. چ 8. تهران: قطره.

قریب، بدیع‌الزمان. 1386. مطالعات سغدی. به کوشش محمد شکری فومنش. تهران: طهوری.

مصاحب، غلامحسین. 1387. دایرةالمعارف فارسی. ج3. چ5. تهران: امیرکبیر.

موسایی، معصومه. 1386. «بانو گشسب نامه و اسطوره آرتمیس». فصلنامه زبان و ادب. ش 31.

یاحقی، محمدجعفر. 1388. از باژ تا دروازه رزان. تهران: سخن.

یار شاطر، احسان. 1330. «ایندرا، اساطیر هند و ایرانی». مجله یغما. س4. ش10.

ــــــــــــــــ . 1331. «ایندرا،اساطیر هند و ایرانی 2». مجله یغما. س 5. ش 1.

ــــــــــــــــ . 1331. «سرود ایندرا». مجله سخن. س4. ش4.

ورونیکا، ایونس. 1373. اساطیر هند. ترجمه باجلان فرخی. چ 1. تهران: اساطیر.

وهمن، فریدون. 1347. «رستم و سهراب». مجله سخن. س18. ش1.

یزدان‌پرست، حمید. 1380. داستان پیامبران. چ 3. تهران: اطلاعات.

 

References

Āmoozgār, Zhaleh. (2009/1388H). Tārikh-e asātir-e Iran. 11th ed. Tehran: Samt.

Bahar, Mehrdad. (1972/1351H). Asatir-e Iran. Tehran: Bonyād-e Farhang-e Iran.

--------. (1996/1375H). Pazhouheshi dar asatir. Tehran: Agāh.

Bālāzādeh, Amir Kavoos. (1998/1377H). Mehrdad Bahar. Tehran: Anjoman-e āsār va mafakher-e melli-e Iran.

Esmaeilpour, Abolghasem. (1999/1378H). Ostureh, bayan-e namadin. 2nd ed. Tehran: Soroosh.

Ferdowsi. (2009/1388H). Shāhnameh. Ed. by Khaleghi Motlagh. 2nd ed. Tehran: Markaz-e daeratol ma’āref-e eslami.

--------. (2006/1385H). Shāhnameh. Based on the Moscow edition. Ed. by Saeed Hamidian. 8th ed. Tehran: Ghatreh.

Gharib, Badiozzaman. (2007/1386H). Motāle’āt-e Soghdi. With the efforts of Mohammad Shokri Foomanesh. Tehran: Tahoori.

Gozideye soroode-hāye Rigveda. (1993/1372H). Research, commentary, and tr. by Mohammad Reza Jalali Nayini. 3rd ed. Tehran: Noghreh.

Ions, Veronica. (1994/1373H). Asatir-e Hend. Tr. by Bājlān Farrokhi. 1st ed. Tehran:

Moosayi, Ma’soomeh. (2007/1386H). “Banoo Goshasb nameh va ostoore-ye Artemis”. The journal of Zaban va Adab. No. 31.

Mosahab, Gholamhossein. (2008/1387H). Dāeratol ma’āref-e Farsi. Vol 3. 5th ed. Tehran: Amir Kabir.

Rastegār Fasāyi, Mansour. (2004/1383H). Peikar gardani dar asatir. Tehran: Pazhouheshgah-e olum-e ensani.

Razmjoo, Hossein. (2002/1381H). Ghalamro-e adabiat-e hemasi. Tehran: Pazhouheshgah-e olum-e ensani.

Riahi, Mohammad Amin. (2003/1382H). Sarcheshme-hāye ferdowsi-shenasi. Tehran: Pazhouheshgah-e olum-e ensani.

Rosenberg, Donna. (2000/1379H). Asatir-e jahan (World mythology). Tr. by Abdolhossein Sharifian. Tehran: Asatir.

Safa, Zabihollah. (1990/1369H). Hemase sorayi dar Iran. 5th ed. Tehran: Amir Kabir.

Sarkārāti, Bahman. (2006/1385H). Sāye-hāye shekār shodeh. 2nd ed. Tehran: Tahoori.

Shamisa, Siroos. (1999/1378H). Anvā’e adabi. 2nd ed. Tehran: Ferdows.

Vahman, Fereidoon. (1968/1347H). “Rostam va Sohrab”. The Journal of Sokhan. Year 18. No. 1.

Yahaghi, Mohammad Ja’far. (2009/1388H). Az bāzh ta darvaze-ye razan. Tehran: Sokhan.

Yār Shāter, Ehsan. (1951/1330H). “Indra, asatir-e hendo-irani”. Yaghma Journal. Year 4. No. 10.

--------. (1952/1331H). “Indra, asatir-e hendo-irani 2”. Yaghma Journal. Year 5. No. 1.

--------. (1952/1331H). “Sorood-e Indra”. The Journal of Sokhan. Year 4. No. 4.

Yazdanparast, Hamid. (2001/1380H). Dāstān-e payāmbaran. 3rd ed. Tehran: Ettelā’āt.