تطبیق پیر مغان دیوان حافظ با کهن‌الگوی پیر خردمند یونگ

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیامنور

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیامنور

چکیده

شعر حافظ که آینه دنیای خیال‌انگیز و رازآلود وی است، به دلیل پیچیدگی‌های معنایی و هنرورزی‌های زبانی، همواره از متون باز و تفسیرپذیر به شمار آمده و درباره آن از منظرهای گوناگون سخن رفته است. نقد کهن‌الگویی آثار ادبی از فروع نقدهای روان‌شناختی است که در دهه‌های اخیر همچون مطالعات میان‌رشته‌ای دیگر رونق و روایی یافته است. این نقد که به بررسی مضامین و تصاویر کهن‌الگویی در نهاد انسان‌ها می‌پردازد، راه را برای ژرف‌کاوی‌های بعدی آثار ادبی می‌گشاید و نشان‌دهندة جهانی‌بودن پیام انسانی و احساسات شاعران هنروری همچون حافظ است. در این پژوهش با دید مکتب روان‌کاوی یونگ و از منظر کهن‌الگویی به جهان شعری حافظ نگریسته شده و به شخصیت پررنگ و تکرار شونده پیر در دیوان او پرداخته شده است؛ بررسی مقایسه‌ای چهره پیرمغان با کهن‌الگوی پیر خردمند یونگ، نشان‌دهندة شباهت بسیار و یا حتی انطباق کامل وی با آن تصویر کهن است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Pire Moghan and Jung's Archetype of Wise Old Man: A Comparative Study

نویسندگان [English]

  • mostafa gorji 1
  • zohre tamimdar 2
چکیده [English]

Pire Moghan (Magian spiritual teacher) is a central character in Divan-e Hafez. The present article, based on Jung’s psychoanalysis theory and his archetypes, tries to study the character of Pire Moghan in the poems of Hafez and show that this character is in many ways similar to Jungian archetype, the character of the wise old man, and can be compared with him.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pire Moghan
  • Hafez
  • Jung
  • Wise Old Man
  • Archetype

ابرمز، ام. اچ.1387. فرهنگ توصیفی اصطلاحات ادبی. ترجمه سعید سبزیان. چ 1 از ویراست نهم. تهران: رهنما.

انوشه، حسن. 1381. فرهنگنامه ادب فارسی(دانشنامه ادب فارسی). ج 2.چ 2. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

احمدی، مهدی. 1387. "پیر گلرنگ(تاملی دیگر در بیتی از حافظ)". فصلنامه علمی پژوهشی گوهر گویا. س 2. ش 7.

ال گورین، ویلفرد و دیگران .1388. درآمدی بر شیوه‌های نقد ادبی. ترجمه‌ علیرضا فرح‌بخش و زینب حیدری مقدم. چ 1. تهران: رهنما.

بزرگ بیگدلی، سعید و حاجیان، خدیجه. 1385. "بر قلم صنع خطا رفت یا نرفت؟". فصلنامه علمی- پژوهشی پژوهش‌های ادبی. ش 11.

بیلسکر، ریچارد. 1388. اندیشه‌ یونگ. ترجمه‌ دکتر حسین پاینده. چ 1. تهران: آشیان.

پاینده، حسین. 1382. گفتمان نقد. چ 1. تهران: روزگار.

پورنامداریان، تقی. 1380. در سایه آفتاب. چ 1. تهران: سخن.

ــــــــــــــــ . 1383. رمز و داستان‌های رمزی. چ 5. تهران: علمی و فرهنگی.

ـــــــــــــــ . 1384. گمشده لب دریا (تعمدی در معنا و صورت شعر حافظ). چ 2. تهران: سخن.

ثمینی، نغمه. 1387. تماشاخانه اساطیر (اسطوره و کهن‌نمونه در ادبیات نمایشی ایران). چ 1. تهران: نی.

جونز، ارنست و دیگران. 1366. رمز و مثل در روانکاوی. ترجمه‌ جلال ستاری. چ 1. تهران: توس.

حافظ. 1359. دیوان. به تصحیح پرویز ناتل خانلری. چ 1. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

ــــ . 1374. دیوان. به تصحیح غنی و قزوینی. (به اهتمام ع. جزیزه‌دار). چ 5. تهران: اساطیر.

حسینی، مریم. 1387. «نقد کهن‌الگویی غزلی از مولانا». دو فصلنامه علمی- پژوهشی پژوهش زبان و ادبیات فارسی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی. ش 28.

حق‌شناس، علی‌محمد. 1365. «حافظ شناسی، خودشناسی». درباره حافظ. چ 1. تهران: دانش.

خرمشاهی، بهاءالدین. 1379.حافظ‌نامه.چ 11. تهران: علمی و فرهنگی.

داد، سیما. 1383. فرهنگ اصطلاحات ادبی. چ 2. تهران: مروارید.

رجایی بخارایی، احمدعلی. 1364. فرهنگ اشعار حافظ. چ 2. تهران: علمی.

سهلگی، علی بن محمد. 1388. کتاب النور(دفتر روشنایی). به اهتمام محمدرضا شفیعی کدکنی. چ 5. تهران: سخن.

شایگان‌فر. حمید. 1380. نقد ادبی(معرفی مکاتب نقد). چ 1. تهران: دستان.

شفیعی‌کدکنی. محمدرضا. 1377. در اقلیم روشنایی(تفسیر چند غزل از حکیم سنایی غزنوی). چ 2. تهران: آگاه

شمیسا. سیروس. 1387. بیان. چ 3 از ویرایش سوم. تهران: میترا.

ـــــــــــــــ . 1388. یادداشت‌های حافظ. چ 1. تهران: علم.

عطار. 1376. دیوان عطار(شرح احوال عطار). بدیع‌الزمان فروزانفر. چ 2. تهران: نخستین.

ـــــ .1388. مصیبت‌نامه.به تصحیح محمدرضا شفیعی‌کدکنی. چ 5. تهران: سخن.

کادن. جی. ای. 1386. فرهنگ ادبیات و نقد. ترجمه کاظم فیروزمند. چ 2. تهران: شادگان.

کزازی، میرجلال الدین. 1375. دیرمغان (گزارش بیست غزل حافظ بر پایه زیباشناسی و باورشناسی). چ 1. تهران: قطره.

ملکیان، مصطفی. 1387. راهی به رهایی. چ 3. تهران: نگاه معاصر.

مورنو، آنتونیو. 1376. یونگ، خدایان و انسان مدرن. ترجمه‌ داریوش مهرجویی. چ 1. تهران: مرکز.

مولانا. 1381. کلیات شمس تبریزی. به اهتمام کاظم برگ‌نیسی. ج2. چ 1. تهران: فکر روز.

نیاز کرمانی. سعید (به کوشش). 1370. پیر ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت. چ 1. تهران: پاژنگ.

یونگ. کارل گوستاو. 1372. جهان‌نگری. ترجمه جلال ستاری. چ 1. تهران: توس.

ــــــــــــــــــ . 1368. چهار صورت مثالی. ترجمه پروین فرامرزی. چ 1. مشهد: آستان قدس رضوی.

ـــــــــــــــــ . 1385. روان شناسی ضمیر نا خودآگاه. ترجمه محمدعلی امیری. چ 4. تهران: علمی و فرهنگی.

ــــــــــــــــ . 1382. انسان امروزی در جست‌وجوی روح خود. ترجمه فریدون فرامرزی. لیلا فرامرزی. چ 1. مشهد: آستان قدس رضوی.

منبع رایانه‌ای

نرم‌افزار درج سخن (بانک الکترونیک شعر فارسی). شرکت مهر ارقام رایانه.

 

 

 

References

Abrams, M. H. (2008, 1387H). Farhang-e towsifi-e estelahat-e adabi. Tr. by Saeed Sabzian. 1st ed. of the 9th revision. Tehran: Rahnama.

Ahmadi, Mahdi. (2008/1387H). “Pir-e Golrang (Ta’amoli digar dar beiti az Hafez)”. Gowhar-e Guya scientific journal. No. 7.

Anooshe, Hasan. (2002/1381H). Farhangname-ye adab-e Farsi (Daneshname-ye adab-e Farsi). 2nd Vol. 2nd ed. Tehran: Vezarast Farhang va Ershad Eslami.

Attār. (1997/1376H). Divān-e Attār (Sharhe ahvāl-e Attār). Badiozzaman Forouzanfar. 2nd ed. Tehran: Nokhostin.

--------. (2009/1388H). Mosibat Nameh. Mohammad Reza Shafi’i Kadkani. 5th ed. Tehran: Sokhan.

Bilisker, Richard. (2009/1388H). Andishe-ye Jung. Tr. by Hossein Pāyande. 1st ed. Tehran: Āshiān.

Bozorg Bigdeli, Saeed; Hajian, Khadijeh. (2006/1385H). “Bar ghalam-e son’ khata raft ya naraft?” Faslname-ye elmi-pazhouheshi-e pazhouhesh-hāye adabi. No. 11.

Cuddon, J. A. (2007/1386H). Farhang-e adabiat va naghd (A dictionary of literary terms). Tr. by Kazem Firoozmand. 2nd ed. Tehran: Shadegān.

Dād, Sima. (2004/1383H). Farhang-e estelahat-e adabi. 2nd ed. Tehran: Morvarid.

Guerin, Wilfred. Et al. (2009/1388H). Daramadi bar shive-haye naghd-e adabi (A handbook of critical approaches to literature). Tr. by Alireza Farahbakhsh and Zeinab Heidari Moghaddam. 1st ed. Tehran: Rahnama.

Hāfez. (1980/1359H). Divān. Ed. by Parviz Natel Khānlari. 1st ed. Tehran: Bonyad-e Farhang-e Iran.

Haghshenas, Ali Mohammad. (1986/1365H). “Hāfez shenasi, khod shenasi”. Selected essays of Nashre Dānesh 2 (On Hāfez). Nasrollah Pourjavadi. 1st ed. Tehran: Dānesh.

Hosseini, Maryam. (2008/1387H). “Naghd-e kohan olguyi-e ghazali az Mowlana”. Pazhouhesh-e zaban va adabiat-e Farsi. No. 28.

Jones, Ernest et al. (1987/1366H). Ramz va masal dar ravānkāvi. Tr. by Jalal Sattari. 1st ed. Tehran: Toos.

Jung, Carl Gustav. (1993/1372H). Jahan negari. Tr. by Jalal Sattari. 1st ed. Tehran: Toos.

--------. (1989/1368H). Chahar soorat-e mesali. Tr. by Parvin Faramarzi. 1st ed. Mashhad: Āstān-e ghods-e razavi.

--------. (2003/1382H). Ensan-e emroozi dar jostojooye rooh-e khod. Tr. by Fereidoon Faramarzi & Leila Faramarzi. 1st ed. Mashhad: Āstān-e ghods-e razavi.

--------. (2006/1385H). Ravanshenasi-e zamir-e nakhodagah. Tr. by Mohammad Ali Amiri. 4th ed. Tehran: Elmi va Farhangi.

Kazzazi, Mir Jalaloddin. (1996/1375H). Deir-e moghān (Gozaresh-e bist ghazal-e Hāfez bar paye-ye zibayi shenasi va bāvar shenasi). 1st ed. Tehran: Ghatreh.

Khorramshahi, Bahaoddin. (2004/1383H). Hāfez Nāmeh. Vol 2. 11th ed. Tehran: Elmi va Farhangi.

Malekian, Mostafa. (2008/1387H). Rāhi be rahayi. 3rd ed. Tehran: Negah-e moāser.

Moreno, Antonio. (1997/1376H). Jung, khodayan, va ensan-e modern (Jung, gods, and the modern man). Tr. by Darioosh Mehrjooyi. 1st ed. Tehran: Markaz.

Mowlana. (2002/1381). Kolliat-e Shams-e Tabrizi. Kazem barg neisi. Vol 2. 1st ed. Tehran: Fekr-e Rooz.

Niaz Kermani, Saeed. (1991/1370H). Pir-e ma goft khata bar ghalam-e son’ naraft. 1st ed. Tehran: Pāzhang.

Pāyande, Hossein. (2003/1382H). Goftoman-e naghd. 1st ed. Tehran: Roozgār.

Pournamdarian, Taghi. (2001/1380H). Dar sāye-ye Āftāb. 1st ed. Tehran: Sokhan.

--------. (2004/1383H). Ramz va dāstān-hāye ramzi. 5th ed. Tehran: Elmi va Farhangi.

Rajayi Bokharayi, Ahmad Ali. (1985/1364H). Farhang-e ash’ār-e Hāfez. 2nd ed. Tehran: Elmi.

Sahlagi, Ali ibn Mohammad. (2009/1388H). Ketab ol-noor (daftar-e roshanayi). Mohammad Reza Shafi’i Kadkani. 5th ed. Tehran: Sokhan.

Samini, Naghmeh. (2008/1387H). Tamashakhane-ye asātir (ostooreh va kohan-nemooneh dar adabiat-e namayeshi-e Iran). 1st ed. Tehran: Nei.

Shafi’i Kadkani, Mohammad Reza. (1998/1377H). Dar eghlim-e roshanayi  (tafsir-e chand ghazal az hakim Sanayi Ghaznavi). 2nd ed. Tehran: Agāh.

Shamisa, Siroos. (2008/1387H). Bayan. 3rd ed of the 3rd revision. Tehran: Mitra.

--------. (2009/1388H). Yaddasht-hāye Hāfez. 1st ed. Tehran: Elm.

Shayeganfar, Hamid. (2001/1380H). Naghd-e adabi (Moarefi-e makateb-e naghd). 1st ed. Tehran: Dastān.

 

Digital source:

Darj-e Sokhan Software (Electronic bank of Persian Poetry). Mehr Arghām Rāyāneh Co.