رویکردی روان‌شناسانه به سفر سه قهرمان اساطیری (هرکول، رستم، اسفندیار)

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 مربی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد درود

2 مربی زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد درود

چکیده

هرکول، رستم و اسفندیار سه قهرمان اساطیر یونان و ایران‌اند. وجه مشترک هر سه انجام مأموریت‌های دشوار است. هرکول برای رسیدن به جاودانگی مأمور انجام دادن کار طاقت‌فرسا می‌شود. رستم برای نجات شاه کهنسال و اسفندیار نیز برای رهاییِ خواهرانش، باید از هفت خوان عبور کنند. در این مقاله، سه عزیمت مذکور را با الگویِ فرایند فردیت تطبیق داده‌ایم. مطابق با نظر یونگ، کهن‌الگوها محتویات ناخودآگاه جمعی بشرند و در مراحلِ گوناگونِ فرایند فردیت حضور دارند. اساطیر و قصه‌ها نیز تجلیِ لایه‌های زیرین و جمعی ذهن بشرند؛ بنابراین فرافکنی بسیاری از عناصر فردیت را در قصه‌ها و اساطیر به صورت غول، اژدها، غار و... می‌توان جست‌وجو کرد. تفاوت‌ها و اشتراکات هر سه مأموریت افزون بر اینکه حاکی از تنوع فرهنگیِ بستر اساطیر و قصه‌هاست، انعکاس نبرد درونی و دل‌مشغولیِ واحدی است که از تقاضای کمال و رسیدن به یکپارچگی شکل می‌گیرد. در مقالة پیشِ رو، ضمن تطبیق نظر یونگ با سازه‌های اساطیری هر سه مأموریت، با بررسیِ کهنگیِ رمزها و مطلوب‌ها در هر سه داستان، گذر اسطوره به قصه نیز بررسی شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The quests of Hercules, Rostam and Esfandiyar: A Psychological Approach

نویسندگان [English]

  • kobra bahmani 1
  • azade niromand 2
چکیده [English]

Hercules, Greek mythological hero, Rostam and Esfandiyar, Iranian mythological heroes, have a common ground: Going on difficult quests and accomplishing impossible missions. Hercules, to reach eternity, is forced to fulfill back- breaking tasks. Rostam, for saving the old King, and Esfandiyar, for saving his sisters, have to pass through seven labours of heros (Haft-Khan).
In the present article, considering the Jungian concept of individuation, attempt is made to compare these three journeys. According to Carl Gustav Jung, the archetypes are the collective unconscious of man present in the process of individuation. Myths and legends remain ever present in the underlying layers of the unconscious; and the elements of individuation, in the form of cave, dragon, giant and etc., can be found in them. Despite of their differences, all three missions are struggles towards perfection.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hercules
  • Rostam
  • Esfandiyar
  • Aarchetype
  • Individuation
اسمیت، ژوئل. 1383. فرهنگ اساطیر یونان و رم. ترجمه شهلا برادران خسروشاهی. تهران: روزبهان و فرهنگ معاصر.

الیاده، میرچا. 1362. چشم انداز اسطوره. ترجمه جلال ستاری. چ 1. تهران: توس.

باشلار، گاستون. 1378. روانکاوی آتش. ترجمه جلال ستاری. چ 2. تهران: توس.

برفر، محمد. 1389. آینه جادویی خیال. چ 1. تهران: امیرکبیر.

بیغمی، مولانا محمد. 1381. داراب‌نامه. به تصحیح ذبیح‌الله صفا. چ 2. تهران: علمی و فرهنگی.

پالمر، مایکل. 1385. فروید، یونگ و دین. ترجمة محمد دهگانپور و غلامرضا محمدی. چ 1. تهران: رشد.

پراپ، ولادیمیر. 1371. ریشه‌های قصه‌های پریان. ترجمه فریدون بدره‌ای. چ 1.  تهران:  توس.

دلاشو، م. لوفلر. 1386 الف.  زبان رمزی قصه‌های پریوار. ترجمه جلال ستاری. چ 2. تهران: توس.

ــــــــــــــ . 1386 ب. زبان رمزی افسانه‌ها. ترجمه جلال ستاری. چ 2. تهران: توس.

دوبوکور، مونیک. 1376. رمزهای زنده جان. ترجمه جلال ستاری. چ 2. تهران: مرکز.

رستگار فسایی، منصور. 1377. حماسه رستم و سهراب. چ 3. تهران: جام.

ـــــــــــــــــــ . 1379. اژدها در اساطیر. تهران: طوس.

روزنبرگ، دونا. 1374. اسطوره‌های یونان. ترجمه مجتبی عبدالله نژاد. چ 1. مشهد: ترانه.

زنجانی، محمود. 1380. فرهنگ جامع شاهنامه. چ 2. تهران: عطایی.

ژیران، ف. 1382. اساطیر یونان. ترجمه ابوالقاسم اسماعیل‌پور. چ 1. تهران: کاروان.

شمیسا، سیروس. 1378. نقد ادبی. چ 2.  تهران: فردوس.

طغیانی، اسحاق و طیبه جعفری. 1388. «رویکردی اساطیری و روان‌شناختی به تولد نمادین شبدیز در خسرو و شیرین». بوستان ادب. دوره 1. ش 1.

فتوحی، محمود. 1386. بلاغت تصویر. چ 1.  تهران: سخن.

فردوسی. 1379.  شاهنامه. به کوشش سعید حمیدیان. چ 5. تهران: قطره.

قلی‌زاده، خسرو. 1387. فرهنگ اساطیر ایرانی. چ 1. تهران: کتاب پارسه.

کزازی، میرجلال‌ادین. 1385. نامه باستان. چ 5. تهران: سمت.

گرانت، مایکل و هیزل، جان. 1384. فرهنگ اساطیر کلاسیک (یونان و روم). ترجمه رضا رضایی. تهران: ماهی.

معصومی، غلامرضا. 1388. دایرةالمعارف اساطیر و آیین‌های باستانی جهان. ج 1. چ 1. تهران: سورة مهر.

مورنو، آنتونیو. 1376. یونگ، خدایان، انسان مدرن. ترجمه داریوش مهرجویی. چ 1. تهران: مرکز.

نظامی‌گنجوی. 1385. خسرو و شیرین. به کوشش سعید حمیدیان. چ 7. تهران: قطره.

یاحقی، محمدجعفر. 1386. فرهنگ اساطیر و داستان‌واره‌ها در ادبیات فارسی. چ 2. تهران: فرهنگ معاصر.

یونگ، کارل گوستاو. 1383.  انسان و سمبل‌هایش. ترجمه محمود سلطانیه. چ 4. تهران: جام.

ــــــــــــــــ . 1387. روان‌شناسی ضمیر ناخودآگاه. ترجمه محمدعلی امیری. چ 5. تهران: علمی و فرهنگی.

 

منابع انگلیسی

Guerin, Wilfred l. et al. 2005. A handbook of Critical Approaches to Literature. Fifth edition. Oxford: Oxford University Press.

Hamilton, Edith. 1940. Mythology. Boston: Boston University Press.

McGuire, Linda. 2010. "Heracles: Super Hero", as quoted in www.yale.edu

Mitchell, Esther.2002. "Hercules, Greek hero, god, myth", as quoted in www.essortment.com

Tilak, Raghukul. 1999. Literary Forms, Trends and Movements. New Delhi: Rama Brothers.

 

 

References

Bachelard, Gaston. (1999/1378H). Ravankavi-e Ātash (The psychoanalysis of fire). Tr. by Jalal Sattari. 2nd ed. Tehran: Toos.

Barfar, Mohammad. (2010/1389H). Āyine-ye jadooyi-e khial. 1st ed. Tehran: Amir Kabir.

Beighami, Mowlana Mohammad. (2002/1381H). Dārāb Nāmeh. Ed. by Zabihollah Safa. 2nd ed. Tehran: Elmi va Farhangi.

De Beaucorps, Monique. (1997/1376H). Ramz-hāye zende jān. Tr. by Jalal Sattari. 2nd ed. Tehran: Markaz.

Elliade, Mircea (1983/1363H). Cheshmandāz-e ostureh. Tr. by Jalal Sattari. 1st ed. Tehran: Toos.

Ferdowsi. (2000/1379H). Shahnameh. With the efforts of Saeed Hamidian. 5th ed. Tehran: Ghatreh.

Fotoohi, Mahmood. (2007/1386H). Belaghat-e tasvir. 1st ed. Tehran: Sokhan.

Gholizadeh, Khosrow. (2008/1387H). Farhang-e asatir-e Irani. 1st ed. Tehran: Ketab-e Parseh.

Guirand, Felix. (2003/1382H). Asātir-e Yunān. Tr. by Abolghasem Esmaeilpour. 1st ed. Tehran: Karevan.

Jung, Carl Gustav. (2004/1383H). Ensan va sambol-hāyash (Man and his symbols). Tr. by Mahmood Soltaniyyeh. 4th ed. Tehran: Jām.

Kazzazi, Mir Jalaloddin. (2006/1385H). Nāme-ye bāstān. 5th ed. Tehran: Samt.

Loeffler-Delachaus, Marguerite. (2007/1386H) A. Zabān-e ramzi-e ghesse-hāye parivār. Tr. by Jalal Sattari. 2nd ed. Tehran: Toos.

--------. (2007/1386H) B. Zabān-e ramzi-e afsāne-ha. Tr. by Jalal Sattari. 2nd ed. Tehran: Toos.

Moreno, Antonio. (2007/1386H). Jung, Khodayan, Ensan-e modern. Tr. by Darioosh Mehrjooyi. 1st ed. Tehran: Markaz.

Nezāmi Ganjavi. (2006/1385H). Khosrow va Shirin. With the efforts of Saeed Hamidian. 7th ed. Tehran: Ghatreh.

 Palmer, Michael. (2006/1385H). Freud, Jung, va Din. Tr. by Mohammad Dahganpour and Gholamreza Mohammadi. 1st ed. Tehran: Roshd.

Prop, Vladimir. (1992/1371H). Rishe-hāye ghesse-hāye pariyān. Tr. by Fereidoon Badreyi. 1st ed. Tehran: Toos.

Rastegar Fasayi, Mansour. (1998/1377H). Hemāse-ye Rostam va Sohrab. 3rd ed. Tehran: Jām.

Rosenberg, Donna. (1995/1374H). osture-hāye Yunān. Tr. by Mojtaba Abdollah Nejad. 1st ed. Mashhad: Taraneh.

Shamisa, Siroos. (1999/1378H). Naghd-e adabi. 2nd ed. Tehran: Ferdows.

Toghiani, Es’hagh; Ja’fari, Tayyebeh. (2009/1388H). “Rooykardi asatiri va ravan-shenakhti be tavallod-e namādin-e Shabdiz dar Khosro va Shirin”. Boostān-e adab. Round 1. No. 1.

Yāhaghi, Mohammad Ja’far. (2007/1386H). Farhang-e asātir va dāstān-vāre-ha dar adabiat-e Farsi. 2nd ed. Tehran: Farhang-e Moāsser.

Zanjani, Mahmood. (2001/1380H). Farhang-e Jāme’e Shahnameh. 2nd ed. Tehran: Atāyi.