پیوند اسطوره و عرفان؛ برداشت‌های عرفانی سهروردی از شاهنامه فردوسی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسنده

استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه رازی کرمانشاه

چکیده

سهروردی از جمله عارفان علاقه‌مند به حکمت ایران باستان است که در آثار خود به عناصر و شخصیّت‌های اساطیری ایران بسیار اشاره کرده است. وی از برخی از شخصیّت‌های اساطیری، مانند «سیمرغ»، «زال»، «رستم» و «اسفندیار» و سرگذشت آنان برداشت‌های عرفانی کرده و هر یک را نمادی برای بیان حقایق فلسفی و عرفانی خود قرار داده است. در نوشتار حاضر به بررسی مفهوم «خورنه» (فّر)، ارتباط آن با نور محمّدی و سکینه، و یکی شدن این دو مفهوم در اندیشه‌های سهروردی پرداخته شده است؛ همچنین برخی شخصیّت‌ها و عناصر حماسی و اساطیری که در آثار رمزی سهروردی صورت عرفانی به خود گرفته‌اند و سرگذشت آنها تأویل‌ها و تفسیرهایی به همراه داشته است، بررسی شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Relationship between Mythology and Mysticism: Suhrawardī’s Mystical Account from Shāhnāmeh

نویسنده [English]

  • Elyās Nourāyī
Assistant Professor of Persian Language and Literature, Razi University
چکیده [English]

Mythical characters and elements can be seen in Suhrawardī works, a famous Iranian philosopher and Sufi who has been interested in ancient “Persian wisdom tradition” (Hekmat). He has interpreted mythical characters like Simorq, Zal, Rostam and Esfandiyar from a philosophical and mystical point of view. He believes that such characters are symbol ofa philosophical or mystical facts. In this research, we study these mystical characters in the works of Suhrawardī to show the relationship of Farre or Khvarenah (a divine mystical force or power) with Muhammadian Reality.
 
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Suhrawardī
  • Ferdosi
  • Khvarenah
  • Shāhnāmeh
  • mystical interpretation

کتابنامه

امین رضوی، مهدی. 1387. سهروردی و مکتب اشراق. چ 4. تهران: مرکز.

بلخاری، حسن. 1383. «پرواز بر بال ملائک: درآمدی بر اندیشه‌های شیخ اشراق». نشریة همشهری. ش 10 و 11.

پورجوادی، نصراله. 1382. عرفان و اشراق. تهران: مرکز.

پورنامداریان، تقی. 1375. رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی. چ 4. تهران: علمی و فرهنگی.

جهانگیری، محسن. 1369. «حکمت اشراق». در فلسفه در ایران (مجموعه مقالات فلسفی). چ 6. تهران: حکمت.

خاقانی شروانی، افضل‌الدین. 1388. دیوان. به کوشش ضیاء‌الدین سجادی. چ 9. تهران: زوّار.

خالقی مطلق، جلال. 1388. «دربارۀ عنوان داستان دوازده‌رخ». در سخن‌های دیرینه. به کوشش علی دهباشی. چ 3. تهران: افکار.

رضی، هاشم. 1384. حکمت خسروانی. چ 3. تهران: بهجت.

سهروردی، شهاب‌الدین یحیی. 1376. عقل سرخ. شرح و تفسیر مهران سلگی (عبدالرحمن). تهران: مؤلف.

ــــــــــــــــــــــــــــ . 1386. لغت موران. به تصحیح و مقدمه نصراله پورجوادی. تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

ــــــــــــــــــــــــــــ . 1380. مجموعه مصنفات شیخ اشراق. با مقدمه و تحلیل فرانسوی هانری کربن. به تصحیح و تحشیه و مقدمه سیدحسین نصر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

شایگان، داریوش. 1387. هانری کربن؛ آفاق تفکر معنوی در اسلام ایرانی. ترجمة باقر پرهام. چ 5. تهران: فرزان روز.

شکوری، ابوالفضل.1376. «حکمت خسروانی از منظر سهروردی». مجلة علوم پزشکی دانشگاه تربیت مدرس. ش 4.

شهرزوری، شمس‌الدین محمد. 1372. شرح حکمة‌الاشراق. تصحیح و تحقیق و مقدمه حسین ضیای تربتی. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

فردوسی، ابوالقاسم. 1389. شاهنامه. به کوشش جلال خالقی مطلق. چ 3. تهران: مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی.

کربن، هانری. 1383. ارض ملکوت. ترجمة سیدضیاء‌الدین دهشیری. چ 3. تهران: طهوری.

ــــــــــــ . 1382. روابط حکمت اشراق و فلسفه ایران باستان. ترجمة عبدالمحمد روح‌بخشان. تهران: اساطیر.

ــــــــــــ . 1369. فلسفه ایرانی و فلسفه تطبیقی. ترجمة سیدجواد طباطبائی. تهران: توس.

کزّازی، میرجلال‌الدین. 1380. تابش فر از گونه‌ای دیگر؛ جستارهایی در فرهنگ و ادب ایران. چ 2. تهران: مرکز.

ــــــــــــــــــ . 1386. نامه باستان (ویرایش و گزارش شاهنامه فردوسی). چ 4. تهران: سمت.

ــــــــــــــــــ . 1387. رؤیا، حماسه، اسطوره. چ 4. تهران: مرکز.

لاهیجی، شیخ‌محمد. 1374. مفاتیح‌الاعجاز فی شرح گلشن راز. چ 6. تهران: سعدی.

مدرسی، فاطمه. 1382. «خورنۀ مزدایی و بازتاب آن در آثار سهروردی و فردوسی». مجلۀ مطالعات و پژوهش‌های دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان. ش 34 و 35.

ملکشاهی، حسن. 1382. «بررسی افکار خاص سهروردی در حکمة‌الاشراق». در نامه سهروردی (مجموعه مقالات). به کوشش علی‌اصغر خانی و حسن سیدعرب. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

موحد، صمد. 1374. سرچشمه‌های حکمت اشراق. تهران: فراروان.

نصر، سیدحسن. 1371. سه حکیم مسلمان. ترجمة احمد آرام. چ 5. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.