پدیدارشناسی زن جادو (با تکیه بر شاهنامه و شهریار‌نامه)

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بوعلی سینا همدان

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بوعلی سینا همدان

چکیده

از جمله موجودات اهریمنی که در اساطیر، افسانه‌ها و حماسه‌های پارسی در تقابل با قهرمان داستان به ایفای نقش می‌پردازد و سعی در اغوای قهرمان و گاه کامگیری از او دارد، «زن جادو» است. در شاهنامه و شهریارنامه، دو اثر حماسی پارسی، نیز سه بار با این موجود اهریمنی روبه‌رو می‌شویم؛ در شاهنامه در خان چهارم رستم و خان چهارم اسفندیار، و در شهریارنامه در داستان مرجانة جادو با شهریار. در این مقاله پس از بحثی مختصر پیرامون «پری»، کوشیده‌ایم اثبات نماییم که زن جادو، همان پری است. آنگاه به بررسی تأثیر اعتقادات و افکار زرتشتی در شکل‌گیری این موجود اهریمنی با تکیه بر روانشناسی ژرفا پرداخته‌ایم. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Pheonomenlogy of Zaneh-jadoo Based on Shahriyārnāmeh and Shāhnāmeh

نویسندگان [English]

  • Mahdī Sharifiyān 1
  • Behzād Attoonī 2
1 Associate Professor of Persian Language and Literature, Buali Sinā University
2 Ph D. Candidate of Persian Language and Literature, Buali Sinā University
چکیده [English]

 
In Persian myths, legends and epics, Zaneh-jadoo is a female demon or witch, an antagonist facing the protagonist who tries to tempt. We encounter this character in two Persian epic poem collections: Shāhnāmeh of Ferdousi, in the fourth step of the story of the seven labors of Rostam (Haft-Khane Rostam), and also in Shahriyārnāmeh of Mokhtāri Ghaznavi, in the story of Marjāneh-Jadoo and Shahriyār. In this research, after a brief discussion about Pari, we try to demonstrate  that Zaneh-jadoo is the same as Pari, then, based on depth psychology, we have tried to show the influences of Zoroastrianism in the formation of this mythical character.
 
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Magic
  • Pari
  • Anima
  • Zoroastrianism
  • Zaneh-jadoo
کتابنامه

ایرانشاه‌بن ابی‌الخیر. 1370. بهمن‌نامه. ویراسته رحیم عفیفی. تهران: علمی و فرهنگی.

اتونی، بهروز.1390الف. «جادو؛ زیرساختی بنیادین در جهان‌بینی اسطوره‌ای». فصلنامة علمی - پژوهشی کاوش‌نامه. س 12. ش 22.

ــــــــــــ.. 1390ب. «نقد اسطوره‌شناختی ژرفا بر بنیاد کهن‌نمونه مادینه‌روان».فصلنامة علمی- پژوهشی ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی. س 7 . ش 25.

ارجانی، فرامرزبن خداداد. 1347- 1353. سمک عیّار. به کوشش پرویز ناتل خانلری. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.

ارداویراف‌نامه. 1386. به کوشش فیلیپ ژینیو. ترجمه و تحقیق ژاله آموزگار. چ 3. تهران: انتشارات معین- انجمن ایرانشناسی فرانسه.

الیاده، میرچا. 1388. شمنیسم: فنون کهن خلسه. ترجمة محمدکاظم مهاجری. چ 2. تهران: ادیان.

ایونس، ورونیکا. 1385.اساطیر مصر. ترجمة محمدحسین باجلان فرخی. چ 2. تهران: اساطیر.

بانوگشسب‌نامه. 1382. تصحیح روح‌انگیز کراچی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

بهار، مهرداد. 1386 الف. از اسطوره تا تاریخ. تهران: چشمه.

ـــــــــــ‌.. 1386 ب. پژوهشی در اساطیر ایران. چ 6. تهران: آگاه.

بیغمی، مولانا‌محمد. 1381. داراب‌نامه. با مقدمه، تصحیح و تعلیقات ذبیح‌لله صفا. تهران: علمی و فرهنگی.

ثعالبی، ابومنصورعبدالمک‌بن محمد. 1385. شاهنامه‌ ثعالبی. ترجمة محمود هدایت. تهران: اساطیر.

حسینی، مریم. 1386. «پری در شعر مولانا». فصلنامة علمی- پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا. س17و18. ش 68 و 69.

خسرو کیکاووس. 1386. فرامرزنامه. تصحیح میترا مهرآبادی. تهران: دنیای کتاب.

خواجوی کرمانی، محمودبن علی. 1386. سام‌نامه. به کوشش میترا مهرآبادی. تهران: دنیای کتاب.

دادگی، فرنبغ. 1385. بندهش. گزارنده مهرداد بهار. چ 3. تهران: توس.

دلاشو، م. لوفلر. 1366. زبان رمزی قصه‌های پریوار. ترجمة جلال ستاری. تهران: توس.

دماوندی، مجتبی. 1388. جادو در اقوام، ادیان و بازتاب آن در ادب فارسی. سمنان: دانشگاه سمنان.

دهخدا، علی‌اکبر. 1377.  لغت‌نامه. چ 2. تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

روایت پهلوی. 1367. ترجمة مهشید میرفخرایی. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات علمی و فرهنگی.

زادسپرم. 1385. گزیده‌های زادسپرم.ترجمة محمدتقی راشد‌ محصّل. چ 2. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

سرکاراتی، بهمن. 1350. «پری؛ تحقیقی در حاشیه اسطوره‌شناسی تطبیقی». مجلة دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز. ش 97 تا 100.

سنایی غزنوی، مجدودبن آدم. 1362. دیوان. تصحیح مدرس رضوی. چ 3. تهران: سنایی.

سنفورد، جان. ا. 1388. یار پنهان. ترجمة فیروزه نیوندی. چ 3. تهران: افکار.

شاله، فیلیسین. 1346. تاریخ مختصر ادیان بزرگ. ترجمة منوچهر خدایار محبّی. تهران: دانشگاه تهران.

شوالیه، ژان و گربران، آلن. 1388. فرهنگ نمادها. ج 2. ترجمه و تحقیق سودابه فضایلی. تهران: جیحون.

فردوسی، ابوالقاسم. 1384. شاهنامه. به کوشش سعید حمیدیان. چ 7. تهران: قطره.

فوردهام، فریدا. 1388. مقدمه‌ای بر روانشناسی یونگ. ترجمة مسعود میربها. تهران: نشر جامی.

قصه حمزه. 1347. به کوشش جعفر شعار. تهران: دانشگاه تهران.

کریستی، آنتونی. 1384. اساطیر چین. ترجمة محمدحسین باجلان فرخی. تهران: اساطیر.

کزّازی، میرجلال‌الدین. 1388. رؤیا، حماسه، اسطوره. چ 5. تهران: مرکز.

گرین، کیت و لبیهان، جیل. 1383. درسنامة نظریه و نقد ادبی. لیلا بهرانی محمدی و دیگران. تهران: روزنگار.

محجوب، محمدجعفر. 1363. «بویه پرواز». مجلة ایران‌نامه. ش 8.

مختاری غزنوی، عثمان‌بن عمر. 1377. شهریارنامه. به تصحیح غلامحسین بیگدلی. تهران: پیک فرهنگ.

مختاری، محمد. 1379. اسطوره زال: تبلور تضاد و وحدت در حماسه ملی. چ 2. تهران: توس.

ملک‌زاده،مهرداد. 1381.«سرزمین پریان در خاک مادستان». نامة فرهنگستان. ش20.

مینوی خرد. 1385. ترجمة احمد تفضلی. به کوشش ژاله آموزگار. چ 4. تهران: توس.

نظامی گنجوی، الیاس‌بن یوسف. 1363. خمسه نظامی. به اهتمام حسن وحید دستگردی. تهران: علمی.

نقیب‌الممالک شیرازی، محمدعلی. 1340. امیر ارسلان. با تصحیح و مقدمۀ محمدجعفر محجوب. تهران: سازمان کتاب‌های جیبی.

هزار و یک شب. 1357. ترجمة عبداللطیف طسوجی تبریزی. تهران: دانش نو.

هینلز، جان راسل. 1385. شناخت اساطیر ایران. ترجمه و تالیف محمدحسین باجلان فرخی. چ 2. تهران: اساطیر.

یشت‌ها. 1377. گزارش و ترجمه ابراهیم پورداوود. تهران اساطیر.

 

 

English Refernces

Bivar, A. D. H. 1985. “A Persian Fairyland”. Papers in honour of Professor Mary Boyce I''. Acta Iranica XXIV . Leiden: E. J. Brill. pp. 25-42.

Jacobi, Jolande.1959. Complex, Archetype, Symbol In the psychology of C. G. Jung. Translated from the German by Ralph Manheim. New York: Pantheon Books Inc.

Jung, c. g. 1959. Aion. Translated by R.F.C. Hull. New york: Pantheon books.

Sharp, Daryl.1991. Jung lexicon.inner city books.