نکته‌ای در ساختار داستان آسمان‌پیمایی کیکاووس

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار فرهنگ و زبانهای باستانی دانشگاه شهید باهنر کرمان

2 کارشناس ارشد فرهنگ و زبانهای باستانی دانشگاه شهید باهنر کرمان

چکیده

در اوستا کوی اوسن یا کیکاووس، بزرگ‌ترین و پرشکوه‌ترین شهریار کیانی است. او دارای فرّه کیانی است؛ موهبتی که به وی امتیازات ویژه‌ای می‌بخشد. یکی از این امتیازات آسمان‌پیمایی و هم‌صحبتی او با اهورامزدا است، ولی مرور زمان، اسطوره کیکاووس را همانند بسیاری از اساطیر دیگر دستخوش دگرگونی کرده است. او از بارگاه بلندمرتبه‌اش سقوط کرده و تبدیل به شاه بی‌خردی می‌شود که حتی باعث مرگ فرزند خود– سیاووش– نیز می‌گردد و دلیل آسمان‌پیمایی‌اش نیز، حمله به جایگاه خداوند و آرزوی تسلط برآسمان تلقی می‌شود. در این پژوهش تلاش شده است با بررسی چهره اسطوره‌ای کیکاووس، دلیل اولیه داستان آسمان‌پیمایی او و همچنین سبب دگرگونی این روایت مشخص شود. سپس با توجه به اصل اسطوره، ضمن جابه‌جایی بیت‌هایی از داستان کیکاووس در شاهنامه، ساختار اولیه و اصلی داستان مشخص شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Structure of the Story of “Kay Kāvus flying to Heaven”

نویسندگان [English]

  • Masoomeh Baqerī 1
  • Sahar Rstegārī Nejad 2
1 M.A in Ancient Culture and. Language, Shahid Bahonar University of Kerman
2 Assistant Professor of Ancient Culture and. Language, Shahid Bahonar University of Kerman
چکیده [English]

In Avestan, Kay Kāvus or Kauui Usan is introduced as great and the most glorious king of Kayanian dynasty. He has divine royal glory (khvarenah or farre izadi) which gives him special features. One of these features is “flying to heaven” and companionship with Ahura Mazda. But in the passage of time, the myth of Kay Kāvus has changed. He has fallen from his high state and has turned into an idiot king that kills his son, Seyāvash; His flying to heaven is interpreted as invading the divine territory and wishing to conquer heavens.
The present article, after presenting the myth of Kay Kāvus, tries to consider the reasons of his “flight to heaven” and change in the myth. Then, the original structure of the story will be revealed by displacing some of couplets of the story in Shānāmeh.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Kay Kāvus
  • Kayanian
  • Flying to Heaven
  • Avestan
  • Shānāmeh
 

آیدنلو، سجاد. 1386. از اسطوره تا حماسه هفت گفتار در شاهنامه پژوهی. مشهد: جهاد دانشگاهی مشهد.

ابن‌اثیر، عزالدین. 1383. تاریخ کامل. ترجمه محمدحسین روحانی. تهران: اساطیر.

ابن‌خلف تبریزی. 1341. برهان قاطع. تصحیح محمد عباسی. تهران: مؤسسه مطبوعاتی فریدون علمی.

اتونی، بهروز. 1390. «نقد اسطوره‌شناختی ژرفا، بر بنیاد کهن‌نمونه مادینه‌روان»، فصلنامه ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی، ش25. 11- 56.

اسماعیل‌پور، ابوالقاسم. 1392. «رستم و ایندرا»، در مجموعه مقالات همایش هزاره شاهنامه 24 و 25 اردیبهشت 1390. به کوشش محمدجعفر یاحقی. تهران: فرهنگستان ادب فارسی.

امیرقاسمی، مینو. 1384. «نگاهی به قصه اساطیری ملک محمد و تحلیل زمرود»، مقاله ارائه شده در همایش ایران‌شناسی، تهران دی ماه.

الیاده، میرچا. 1382. از جادودرمانگران تا اسلام. ترجمه مانی صالحی علامه. تهران: ورجاوند.

باقری حسن کیاده، معصومه. 1388. «تصویر عقاب بر روی تعدادی از ظروف باستانی جیرفت»، پژوهشگران فرهنگ، بهار. ش23.

بلعمی، محمد‌بن محمد. 1341. تاریخ بلعمی. تصحیح محمد تقی بهار. تهران: مؤسسه اداره کل نگارش وزارت فرهنگ.

بهار، مهرداد. 1386. پژوهشی در اساطیر ایران. تهران: آگاه.

بیرونی، ابوریحان. 1352. آثارالباقیه. ترجمه اکبر داناسرشت. تهران: ابن سینا.

پورخالقی چترودی، مه‌دخت. 1380. «درخت زندگی و ارزش فرهنگی و نمادین آن در باورها»، مطالعات ایرانی، ش1.

یشت‌ها. 1377. گزارش ابراهیم پورداود. تهران: اساطیر.

یسنا.1380. گزارش ابراهیم پور داود. تهران: اساطیر.

مینوی‌خرد.1385. ترجمه احمد تفضلی. تهران: توس.

ریگ‌ودا.1372. گزارش محمدرضا جلالی نایینی. تهران: نقره.

خالقی مطلق، جلال. 1381. «کیکاووس و دیاکو»، در سخن‌های دیرینه؛ مجموعه مقاله درباره فردوسی و شاهنامه. به کوشش علی دهباشی. تهران: افکار.

دهخدا، علی اکبر. 1336. لغت‌نامه. تهران: مجلس شورای ملی.

زند وهمن یسن. 1370. گزارش محمدتقی راشد محصل. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

راشد محصل، محمد تقی. 1379. «سیمرغ و درخت بس تخمه». در یادنامه دکتر احمد تفضلی. به کوشش علی اشرف صادقی. تهران: سخن.

وزیدگی‌های زادسپرم. 1385. به کوشش محمد تقی راشد محصل. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

رضی، هاشم. 1381. دانشنامه ایران باستان. تهران: سخن.

صدیقیان، مهین‌دخت. 1388. زبان خوش‌آهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر.

صفا، ذبیح الله. 1389. حماسه سرایی در ایران. تهران: امیرکبیر.

طبری، محمد‌بن جریر. 1375. تاریخ طبری یا تاریخ الرسل و الملوک. ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: اساطیر.

عفیفی، رحیم.1383. اساطیر و فرهنگ ایران در نوشته‌های پهلوی. تهران: توس.

فردوسی، ابوالقاسم. 1386. شاهنامه. به کوشش جلال خالقی مطلق. تهران: مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی.

فرنبغ دادگی. 1385. بندهش. تصحیح مهرداد بهار. تهران: توس.

کریستن سن، آرتور. 1343. کیانیان. ترجمه ذبیح الله صفا. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

گردیزی، عبدالحی‌بن ضحاک. 1347. زین‌الاخبار. به اهتمام عبدالحی حبیبی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

مجمل‌التواریخ و القصص. 1318. تصحیح محمد تقی بهار. تهران: کلاله خاور.

مدبری، محمود. 1385. «آسمان‌پیمایی کیکاووس و اسطوره اتانه»، مطالعات ایرانی، ش10. ص 235- 247.

مسعودی، علی‌بن حسین. 1344. مروج الذهب و معادن الجوهر. ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

ابن‌مسکویه رازی، ابوعلی. 1369. تجارب‌الامم. ترجمه ابوالقاسم امامی. تهران: سروش.

مقدسی، مطهربن طاهر. 1374. آفرینش و تاریخ. ترجمه محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: آگه.

میرعابدینی، ابوطالب و مهین دخت صدیقیان. 1386. فرهنگ اساطیری- حماسی ایران به روایت منابع بعد از اسلام. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

میرفخرایی، مهشید. 1390. «کاووس»، در فردوسی و شاهنامه سرایی. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 525-531.

یوستی، فردیناند. 1382. نامنامه ایرانی. تهران: اساطیر.

 

English References

Bartholomae, Christian (1961). Altiranisches worterbuch. Berlin.

Dhabhar, M.A. (1949) Pahlavi Yasna and Visperad. Published by the Trustees of the Parsi.

Monier- Williams, Sir Monier (1974). Sanskrit- English Dictionry. Oxford.