رویکردی انتقادی به انگاره‌های کهن‌الگویی زنان در آثار غزاله علیزاده

نویسندگان

1 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ولیعصر (عج) رفسنجان–

2 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران

چکیده

ویژگی‌های مشترک زیادی تعدادی از شخصیت‌های زن در داستان‌های غزاله علیزاده را شاخص و قابل توجه کرده و از آنها انگاره‌هایی اسطوره‌اییا شبه‌اسطوره‌ای ساخته است؛ ویژگی‌های مثبت و منفی شیطانیا فرشته بودن، کودک یا پیر بودن همزمان، برخورداری از قدرت جادوی زنانه، فرزانگی روحانی، مظهر الهام و ارضای معنوی بودن و دیگر ویژگی‌هایی که برای انگاره‌‌های کهن‌الگویی ذکر شده است. از آنجا که بین نقد اسطوره‌ای و شیوۀ روان‌شناختی ارتباط کاملاً نزدیکی وجود داردو کهن‌الگوها همچون غرایز، بر رفتار انسان تأثیرمی‌گذارند و به شکل‌گیری شخصیت کمک می‌کنند و هر دوی اینها با انگیزه‌های زیربنایی رفتار انسان سر و کار دارند، در این مقاله با رویکردی انتقادی به تحلیل ویژگی‌های شخصیت‌هایزن در آثار علیزادهپرداخته شده است.این پژوهش نشان می‌دهد که خلق تصاویریکسویه، رمزآلودگی و ناشناختگی، و نابهنجاری در پیوند بین واقعیت و رؤیا در خلق چهره‌ زنان از جمله پیامدهای توجه نویسنده به نشانه‌های اسطوره‌ای است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Archetypes in the Works of Ghazaleh Alizadeh: A Critical Approach

چکیده [English]

 
The female characters in the stories of Ghazāleh Alizādeh have some common salient features that have been turned them into myths or quasi-myths. These features are as follows: having good and bad features of Satan and Angel, being simultaneously child and old, having magical female power as well as spiritual wisdom, and being symbol of spiritual inspiration. Since there is a close link between mythical and psychological criticism, hence both have impact on individual’s personality. On the other hand, the archetypes like instincts have an effect on human behavior and also contribute to the formation of personality. The present article, by considering these points, tries to analyze the features of female characters in Alizādeh’s works. The research shows that Alizādeh appeals to mythical symbols and creates one-sided images, exoteric and unknown characters, and shows an abnormal relation between dream and fact.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ghazāleh Alizādeh. Mythical Criticism
  • Psychological Criticism
  • Archetype
 

کتابنامه

اردوبادی، احمد. 1354. مکتب روانشناسی تحلیلی کارل گوستاو یونگ و آخرین گفت‌وگوها با وی. شیراز: دانشگاه شیراز.

انوشه، حسن. 1376. فرهنگ‌نامه‌ ادب فارسی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و انتشارات اسلامی.

اوداینیک، ولادیمیر والتر. 1379. یونگ و سیاست: اندیشه‌های سیاسی و اجتماعی کارل گوستاو یونگ. ترجمة علیرضا طیّب. تهران: نی.

بیلسکر، ریچارد. 1388. اندیشۀ یونگ. ترجمۀ حسین پاینده. چ3. تهران: آشیان.

سیاسی، علی‌اکبر. 1370. نظریه‌های شخصیت یا مکاتب روان‌شناسی. تهران: دانشگاه تهران.

شمیسا، سیروس. 1385. نقد ادبی. تهران: میترا.

صرفی، محمد‌رضا و جعفر عشقی. 1387. «نمودهای مثبت «آنیما» در ادبیات فارسی». فصلنامة نقد ادبی. مرکز تحقیقات زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس. س1. ش3.

علیزاده، غزاله. 1378. با غزاله تا ناکجا (مجموعه داستان). تهران: توس.

ــــــــــــ. 1387. خانۀ ادریسیها. چ5. تهران: توس.

ــــــــــــ. 1380. شب‌های تهران. چ2. تهران: توس.

فدایی، فربد. 1389. کارل گوستاو یونگ: بنیانگذار روانشناختی تحلیلی. چ3. تهران: دانژه.

فرای، نورتروپ. 1377. تحلیل نقد. ترجمة صالح حسینی. تهران: نیلوفر.

فوردهام، فریدا. 1356. مقدمه‌ای بر روان‌شناسی یونگ. ترجمة مسعود میر‌بهاء. ج3. تهران: اشرفی.

فیست، جس، گریگوری. 1384. نظریه‌های شخصیت. ترجمة یحیی سید‌محمدی. تهران: روان.

گرین، ویلفرد و دیگران. 1385. مبانی نقد ادبی. ترجمۀ فرزانه طاهری. چ4. تهران: نیلوفر.

مقدادی، بهرام. 1349. «بوف کور و عقده ادیپی: نقد روانی». جهان نو. س25. ش1 و 2.

مک‏آفی، نوئل. 1385. ژولیا کریستوا. ترجمة مهرداد پارسا. تهران: مرکز.

هال، کالوین اسپرینگر و ورنون نوردبی. 1375. مبانی روان‌شناسی تحلیلی یونگ. ترجمة محمد‌حسین مقبل. تهران: مرکز فرهنگی انتشارات جهاد دانشگاهی واحد تربیت معلم.

یاوری، حورا. 1384. زندگی در آئینه. تهران: نیلوفر.

________. 1386. روانکاوی و ادبیات. تهران: سخن.

یونگ، کارل گوستاو. 1377. تحلیل رؤیا. ترجمۀ رضا رضایی. تهران: افکار.

____________.1368 . چهار صورت مثالی. ترجمۀ پروین فرامرزی. مشهد: معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی.

___________. 1373. روانشناسی و کیمیاگری. ترجمة پروین فرامرزی. مشهد: معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی.

___________. 1389. ضمیر پنهان. ترجمۀ ابوالقاسم اسماعیل‌پور. چ8. تهران: قطره.

 

References

Alizādeh, Ghazāleh. (1999/1378SH). Bā ghazāleh tā nākojā (majmou’e dāstān). Tehran: Tous.

Alizādeh, Ghazāleh. (2001/1380SH). Shab-hā-ye Tehran. 2nd Ed. Tehran: Tous.

Alizādeh, Ghazāleh. (2008/1387SH). Khaneh-ye edrisihā . 5th Ed. Tehran: Tous.

Anousheh, Hasan. (1997/1376SH). Farhang-nāmehAdab-e Fārsi. Tehran: Sāzmān-e chap va enteshārāt-e vezārat-e farhang va enteshārāt-e eslāmi.

Bilsker, Richard. (2009/1388SH). Andishe-ye Young (On Jung). Tr. by Hossein Pāyandeh. Tehran: Āshiān.

Fadāei, Farbod. (2010/1389SH). Carl Gustav Jung: bonyāngozār-e ravānshenākhti tahlili. 2nd Ed. Tehran: dānzheh.

Feist, Jess and Gregory Feist. (2005/1384SH). Nazariyeh-hā-ye shakhsiyat (Theories of Personality). Tr. by Yahyā Seyyed Mohammadi. Tehran: Ravān.

Fordham, Frida. (1977/2536). Moqadame-i bar ravānsheāsi-e Young (An Introduction to Jung’s Psycology). 3rd Ed.Tr. by Masʹoud Mirbahā. Tehran: Ashrafi.

Frye, Herman Northrop. (1998/1377SH). Tahlil-e naqd (Anatomy of Criticism: Four Essays). Tr. by Sāleh Hosseini. Tehran: Niloufar.

Guerin, Wilfred L. and Others. (2006/1385SH). Mabāni-e naqd-e adabi (A Handbook of critical Approaches to literature). Tr. by Farzāneh Tāheri. Tehran: Niloufar.

Hall, Calvin S. and Vernon J. Nordby.(1996/1375H).Mabāni-e ravānshenāsi-e tahlili-e Jung (A primer of Jungian psychology). Tr. by Mohammad Hoseein Moqbel. Tehran: markaz-e farhangi enteshārāt-e Jahād-e Dāneshgahi-ye vāhed-e tarbiyat-e mo’allem.

Jung, Carl Gustav. (1994/1373SH). Ravān shenāsi va kimiyāgari (alchemy and Psychology). Tr. by Parvin Farāmarzi. Mashhad: Mo’āvenat-e farhangi-ye Āstān-e qods-e Razavi.

Jung, Carl Gustav. (1991/1368SH). Chahar sourat-e mesāli (Four archetypes , mother, rebirth spirit, Trickster). Tr. By Parvin Faramarzi. Mashhad: Mo’āvenat-e farhangi-ye Āstān-e qods-e Razavi.

Jung, Carl Gustav. (1998/1377SH). Tahlil-e ro’yā (Dream analysis).Tr. by Rezā Reza’ei. Tehran: Afkār.

Jung, Carl Gustav. (2010/1389SH). Zamir-e penhān (The Undiscovered Self).Tr. by Abolghāsem ‘Esmā’il Pour. 8th Ed. Tehran: Ghatreh.

McAfee, Noelle. (2006/1385SH). Zhouliyā kristovā (Kristeva Julia). Tr. by Mehrdād Pārsā. Tehran: Markaz.

Meghdādi, Bahrām. (1970/1349SH)."Bouf-e kour va ‘oghdeh odipi: naqd-e ravān"i. Jahān-e now. Year 25. No. 1&2.

Odajnyk, V. Walter. (2000/1379SH). Jung va siyāsat: andisheh-hā-ye siyāsi va ejtema’i Carl Gustav Jung (Jung and Politics: The Political and Social Ideas of C.G. Jung). Tr. by Alireza Tayyeb. Tehran: Ney.

Ordoubādi, Ahmad. (1975/1354SH). Maktab-e ravānshenāsi-e tahlili-e Carl gustav Jang o ākharin goft-o-gou-hā bā vey. Shiraz: University of Shiraz.

Sarfi, Mohammad Rezā & Ja’far ‘Eshghi. (2008/1387SH)."Nemoud-hā-ye mosbat-e "anima" dar adabiyvte-e Farsi".Faslnāmeh-ye naqde adabi.Markaz-e tahghighāt-e zabān o adabiyāt-e Fārsi daneshgāh-e tarbiyat-e modarres.Year 1. No. 3.

Shamisā, Sirous. (2006/1385SH). Naqd-e adabi. Tehran: Mitrā.

Yāvari, hourā. (2005/1384SH). Zendegi dar a’ineh. Tehran: Noloufar.

Yāvari, hourā. (2007/1386SH). Ravānkāvi va adabiyāt. Tehran: Sokhan.